AOW'er die zijn huis opzegt en intrekt bij zieke broer, verliest €522,77 bruto per maand

In dit artikel:

Wie als AOW’er intrekt bij een zieke broer, zus, vriend of buur om mantelzorg te geven, kan worden aangemerkt als samenwonend. De alleenstaanden-AOW daalt dan van €1.662,16 naar €1.139,39 bruto per maand: een verschil van €522,77 per persoon. Heeft de andere bewoner ook AOW, dan ontvangen beiden samen €1.045,54 bruto per maand.

De reden van het samenwonen is voor de AOW niet doorslaggevend. Wel kan de zogenoemde twee-woningenregel voorkomen dat de uitkering wordt verlaagd. Daarvoor moeten beide personen onder meer een eigen zelfstandige woonruimte met eigen toegang, keuken en sanitair hebben, meerderjarig en ongehuwd zijn en aan de overige wettelijke voorwaarden voldoen. Een losse kamer is meestal onvoldoende. Ook mag er geen andere volwassen bewoner, zoals een kind, in de woning wonen.

De inschrijving in de Basisregistratie Personen moet overeenkomen met de feitelijke woonsituatie. Wie feitelijk vooral bij de ander slaapt, daar kleding en post heeft en toch op het oude adres ingeschreven blijft, loopt risico. De gemeente kan een boete tot €325 opleggen en de Sociale Verzekeringsbank (SVB) kan bij twijfel een huisbezoek afleggen. Een apart adres is op zichzelf niet genoeg: het eigen huis moet daadwerkelijk het hoofdverblijf blijven. Een zelfstandige woning met eigen ingang, keuken en badkamer, bijvoorbeeld een woonruimte in de tuin, kan wel anders worden beoordeeld dan een kamer in het huis.

Daarnaast moet sprake zijn van wederzijdse zorg. Dat kan bestaan uit schoonmaken, koken, boodschappen doen, administratie, persoonlijke verzorging of hulp bij ziekte, maar de bijdrage moet regelmatig en substantieel zijn. Alleen het delen van huur en vaste lasten geldt niet als zorg. Beide bewoners moeten iets bijdragen, al hoeft dat niet in dezelfde vorm of omvang. Wie alles doet en vrijwel niets terugkrijgt, voert mogelijk geen gezamenlijke huishouding.

De Centrale Raad van Beroep benadrukte in zaken uit 2024 dat de voorwaarden strikt worden toegepast. Een onjuiste inschrijving van een partner was voldoende om de uitzondering te weigeren; de SVB mocht de uitkering verlagen en €836,49 terugvorderen. In een andere zaak behield een AOW’er juist de alleenstaandenuitkering omdat de SVB onvoldoende had onderzocht of er wederzijdse zorg was.

De uitzondering geldt niet voor mantelzorg aan een ouder of kind: bloedverwanten in de eerste graad zijn uitgezonderd. Broers, zussen, vrienden en buren vallen daar niet onder. De oude mantelzorguitzondering voor twee AOW’ers is bovendien grotendeels vervallen en geldt alleen nog voor bestaande gevallen die aan de voorwaarden blijven voldoen.

In een rekenvoorbeeld levert het opzeggen van een appartement met €800 maandelijkse woonlasten, bij twee AOW’ers, netto bijna €995 per maand in. De besparing op woonlasten maakt het gezamenlijke verlies in dat voorbeeld kleiner, maar er blijft €194,84 per maand nadeel over. Zonder AOW bij de andere bewoner kan verhuizen financieel wel voordeliger zijn. Toeslagen, aanvullend pensioen en belasting zijn niet meegerekend.

Een gewijzigde woonsituatie moet binnen vier weken aan de SVB worden gemeld. Te veel ontvangen AOW moet worden terugbetaald; bij niet of onjuist melden kan bovendien een boete volgen. Voor de AIO-aanvulling gelden andere regels. Het kabinet wil het partnerbegrip vereenvoudigen, mogelijk vanaf 1 januari 2029, maar dat is nog slechts een voornemen. Wie wil verhuizen, doet er daarom verstandig aan de situatie vooraf aan de SVB voor te leggen.