Antons overgrootvader hielp NSB-leider Mussert onderduiken tijdens oorlog: 'Een landverrader'

In dit artikel:

Historicus Kos ontdekte via familiegesprekken en onderzoek in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging dat zijn overgrootvader, Gijsbert Gooijer, een overtuigd NSB-lid was. Gooijer woonde afgelegen in het Gooi, waar tijdens de oorlog veel NSB'ers woonden; NSB-leider Anton Mussert schuilde volgens de dossiers van 10 tot 15 mei 1940 op Gooijers zolder omdat hij in de chaotische dagen na de Duitse inval represailles vreesde.

Gooijer trad in 1933 toe tot de NSB en bewonderde Mussert; zijn Duitse echtgenote was een aanhanger van Hitler. Binnen het gezin kwamen scherpe tegenstellingen naar voren: twee van de vier kinderen kozen voor collaboratie—een zoon ging zelfs naar de Waffen-SS, was bewaker in Kamp Vught en vocht later aan het Oostfront. De twee oudste kinderen, Willy en Cor, deden juist het tegenovergestelde en verborgen Joodse onderduikers; Cor en zijn vrouw ontvingen later een erkenning van Yad Vashem voor hun hulp.

Kos vindt openheid over het familieverleden essentieel en pleit voor betere online toegankelijkheid van oorlogsarchieven; zonder het Centraal Archief was zijn reconstructie moeilijker geweest. Hij noemt zijn overgrootvader een landverrader en wijst op de medeverantwoordelijkheid van NSB'ers bij de deportatie en moord op tienduizenden Joden. Als historicus scheidt hij feiten van persoonlijke oordelen: hij schaamt zich niet, maar ziet de keuzes van zijn voorouders als hun verhaal, niet het zijne.