Anton de Wit: Chestertons humor leidt tot kinderlijke verwondering
In dit artikel:
Anton de Wit, hoofdredacteur van het Katholiek Nieuwsblad, ziet de Engelse filosoof en journalist G.K. Chesterton (1874–1936) als een beslissende invloed op zijn eigen geloofsleven en op hedendaagse apologetiek. De Wit, die het werk van Chesterton op zijn 22e ontdekte en daardoor terugkeerde naar de Rooms-Katholieke Kerk, sprak op het kantoor van het KN in ’s‑Hertogenbosch over Chesterton als een kleurrijke, onconventionele denker die geloof aantrekkelijk weet te maken.
Centraal in De Wits waardering staat Chestertons vermogen tot verwondering en humor. Waar veel theologische teksten volgens hem droog en zwaar blijven, gebruikt Chesterton een speelse omkering van verwachtingen en een kinderlijke blik om lezers te boeien. Die humor is volgens De Wit geen bijzaak, maar essentieel voor het getuigen van geloof: ze maakt het verhaal menselijk, wervend en weerzinwekkend ver weg van pedante ernst. Daardoor, stelt De Wit, kan iemand als Chesterton mensen enthousiasmeren en tot geloof brengen; hij vergelijkt die manier van werken zelfs met hoe moderne influencers aandacht weten te trekken.
De hernieuwde uitgave van Chestertons apologetische standaardwerk De eeuwige mens (oorspronkelijk 1925) in Nederlandse vertaling (uitg. KokBoekencentrum) illustreert volgens De Wit dat het boek tijdloos blijft. Chesterton schreef het deels als antwoord op H.G. Wells’ The Outline of History, waarin Wells de mens reduceert tot een diersoort en het christendom afschrijft. Chesterton bestrijdt die visie door te laten zien dat de mens fundamenteel anders is dan dieren en dat Jezus meer dan een gewone mens was. De Wit benadrukt dat Chesterton geen systematisch filosoof is: hij is essayistisch, associatief en soms poëtisch, maar juist daardoor krachtig in het aanspreken van lezers.
De Wit belicht ook Chestertons verhouding tot rationaliteit: Chesterton beschouwde zichzelf als een rationeel denker en verbond zich aan neothomistische ideeën, maar zijn stijl wijkt af van strikte scholastiek. Hij combineert rationele argumenten met verhalende en sprookjesachtige elementen — een aanpak die C.S. Lewis bewonderde en die, volgens De Wit, door veel académische theologen niet serieus wordt genomen. Chesterton ziet de Bijbel in zekere zin als het ultieme sprookje; dat idee maakte later ook indruk op Lewis en leidde tot literaire verwerkingen zoals de Narnia‑reeks.
Voor hedendaagse kerken en jongerenwerk vindt De Wit Chestertons benadering relevant. In een tijd dat jongeren wel geïnteresseerd raken in spiritualiteit maar begeleiding en persoonlijke ontmoeting zoeken in plaats van louter feiten, biedt Chestertons warme, humoristische stijl een manier om geloof weer aantrekkelijk te presenteren. Apologetiek moet volgens De Wit niet alleen rationele antwoorden geven op vragen over lijden of Godsbestaan, maar ook mensen inspireren en een nieuwe manier van kijken aanreiken.
Persoonlijk voelt De Wit zich geestverwant: Chesterton gaf hem de moed om terug te keren naar het katholicisme en beïnvloedt zijn eigen schrijven en levenshouding. Wie Chesterton wil leren kennen, raadt De Wit aan te beginnen met Orthodoxie (1908) vanwege de toegankelijkheid; De eeuwige mens is volgens hem completer maar zwaarder van toon en diepgang.
Kort samengevat: Anton de Wit prijst Chesterton als een onconventionele apologeet die met humor, verwondering en literaire verve het christelijk geloof verdedigt en vernieuwend kan aanspreken — iets wat volgens De Wit juist nu hard nodig is.