ANP Foto eist geld voor rechtenvrije beelden

In dit artikel:

In januari kreeg ik een forse fotoclaim van ANP Foto. Wat volgde was maandenlang geklungel: automatische, met AI opgestelde antwoorden in plaats van fatsoenlijk menselijk contact, veel tijdverlies, inzet van een jurist en ik betaalde uit voorzorg een bedrag van 530,89 euro. Ondanks dat pro-actieve betalen bleef ik aanmaningen en dreigingen met deurwaarders ontvangen. Uiteindelijk is mijn dossier gesloten en ik kreeg schriftelijke kwijting, maar de casus bleek geen geïsoleerd incident: tientallen anderen meldden soortgelijke ervaringen.

Veel voorbeelden laten hetzelfde patroon zien: instellingen, verenigingen, een bestuurslid van een wereldwinkel en zelfs particuliere hobbyblogs worden geconfronteerd met aanmaningen en hoge eisen voor foto’s die vaak rechtenvrij blijken of via derden vrij beschikbaar zijn gesteld. Een schrijnend voorbeeld: een foto van Martin Luther King tijdens de March on Washington (28 augustus 1963), die op Wikimedia Commons staat en door de US Marines als public domain is aangemerkt, leidde toch tot een ANP-claim van 419,36 euro bij een Nederlandse stichting. Ook een foto van Vladimir Poetin, rechtstreeks vanaf de Kremlin-site en daar aangemerkt als rechtenvrij, leidde tot een claim van 393,25 euro. Een gepensioneerde politieagent verwijderde zelfs zijn site nadat hij voor een foto uit 1977 een claim van 741 euro ontving; hij sloot het met 300 euro af uit angst voor verdere repercussies.

De werkwijze van ANP lijkt grotendeels geautomatiseerd en er worden partijen ingezet zoals ANP Fair Licensing en eerder Visual Rights Group/Permission Machine. Dat levert volgens klagenden veel onterechte of slecht onderbouwde claims op: onzorgvuldig vooraf gecontroleerd, met standaardbriefjes die direct naar een betaalportaal verwijzen, en vaak onduidelijke of afwezige bewijsvoering. Het lijkt op een verdienmodel waarbij schaal en snelle automatisering belangrijker zijn dan maatwerk en grondige controle — op juridisch dun ijs en met grote impact voor argeloze gebruikers.

Na publicatie van mijn verhaal reageerde ANP-directeur Martha Riemsma met een opiniestuk in Villamedia, waarin ze het beleid verdedigde en stelde dat ANP proportioneel optreedt en dat de rechter dat standpunt vaak heeft bevestigd. Dat beeld klopt volgens mij en meerdere dossiers niet: rechters hebben in diverse zaken juist onderbouwingen van ANP incompleet genoemd en gevraagde bedragen als onredelijk bestempeld. Ook de bewering dat er in eerste correspondentie altijd een toelichting en de mogelijkheid tot sluiting van het dossier staat, viel niet te rijmen met de ervaringen van mij en anderen: meestal volgt meteen de claim met een betaalknop, en reacties zijn vaak warrig of door AI geschreven.

Ik sprak ruim anderhalf uur met Suraj Sahibdin, Operations Lead Copyright Enforcement & Image Licensing bij ANP. Het gesprek was beleefd; Sahibdin erkende dat proportionaliteit en onderscheid tussen argeloze gebruikers en kwaadwillige inbreukplegers belangrijk zijn en gaf aan maatregelen te nemen, zoals het terugbrengen van externe claimpartijen. Hij noemde de term “retroactieve licentie” als omschrijving van hun vorderingen en stelde dat een deel van de claims ‘op coulance’ kan worden afgehandeld. Toch bleef het gevoel dat de organisatie te veel op korte termijn verdient met grootschalige claimpraktijken bestaan: te veel mensen krijgen onterechte brieven, en het interne kwaliteitsniveau en de menselijke afhandeling schieten tekort.

Er is inmiddels publiek verzet: initiatieven zoals de petitie van Martine Bakx (“Stop onredelijke fotoclaims”), dossieronderzoeken van Marcel van den Berg en een uitzending van Kassa belichten hetzelfde probleem. Zij wijzen erop dat ANP niet de exclusieve uitgever is van veel beeldmateriaal in de beeldbank en dat foto’s vaak via andere kanalen of als rechtenvrij beschikbaar zijn, waardoor ANP geen recht heeft op de gevorderde vergoedingen.

Praktische conclusie en advies: accepteer niet klakkeloos een claim van ANP of vergelijkbare partijen. Vraag om duidelijke bewijsvoering, controleer of een beeld rechtenvrij is (bijv. via Wikimedia, officiële bronnen), en laat je niet onder druk zetten tot directe betaling zonder juridische toetsing. Ik heb ervoor gekozen de terugvordering van mijn betaalde bedrag niet juridisch door te zetten vanwege de kosten en energie die dat zou kosten, maar in april verscheen op de ANP About-pagina een disclaimer dat onvolledige of niet-transparant onderbouwde claims niet in behandeling worden genomen — een klein stapje, maar de praktijk van agressieve, geautomatiseerde claimbrieven heeft nog steeds verstrekkende gevolgen voor hobbyblogs, maatschappelijke organisaties en het behoud van online geschiedenis.