Annemieke schrijft over seksueel misbruik in keurig, reformatorisch gezin: „Ook het geloof werd misbruikt"
In dit artikel:
Annemieke Waaldijk (pseudoniem), nu 25, beschrijft in haar nieuwe boek Het waren toch mijn ouders vijftien jaar seksueel misbruik binnen een streng gereformeerd gezin uit Apeldoorn. Aan de hand van jeugd-dagboekjes en gesprekken met journalist Robert Vinkenborg reconstrueert ze hoe het huis zelf de plek van de misdrijven was en hoe religieuze gehoorzaamheid en familieloyaliteit het zwijgen van de kinderen verstevigden. Annemieke en haar advocaat berekenden dat het misbruik zich naar schatting duizenden keren voordeed (minstens 5.475 keer), voordat ze op jonge leeftijd wist te ontvluchten.
De strafrechtelijke afhandeling heeft deels plaatsgevonden: de vader werd in december veroordeeld tot zestien jaar gevangenisstraf; tegen dat vonnis en overige uitspraken wordt in hoger beroep gegaan. De moeder werd vrijgesproken van seksueel misbruik wegens gebrek aan bewijs, maar kreeg wel tien maanden voor mishandeling; ook zij tekent beroep aan. Vorige week probeerden enkele gezinsleden via de rechter het verschijnen van het boek te blokkeren uit zorg voor nieuwe verhoren, maar de rechter oordeelde dat de inhoud niet onrechtmatig is jegens die zussen en gaf publicatie groen licht.
In het boek staat het seksuele misbruik centraal, maar Annemieke legt ook bloot hoe haar moeder haar medisch misleidde: jarenlange onterechte ziekenhuisbezoeken en het jarenlang moeten dragen van een nekbrace. Die gedragingen zijn later geïnterpreteerd als Münchhausen-by-proxy, een vorm van kindermishandeling waarbij een verzorgende ziekte simuleert of veroorzaakt om aandacht te krijgen. Die aandachtscultus — ook zichtbaar in kerkelijke voorbede en medeleven — speelde een rol in het dynamiek van de familie.
Een tweede belangrijk thema is de gebrekkige hulpverlening. Opnames in de jeugdzorg en ggz leidden volgens Annemieke tot verdere beschadiging: dwangsondevoeding, afzondering en fysiek vastpakken riep heftige herbelevingen op en versterkten het trauma. Meerdere meldingen bij het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling werden naar haar zeggen niet adequaat opgepakt. Vinkenborg en Annemieke pleiten ervoor dat professionals meer luisteren, erkenning geven en ruimte scheppen voor slachtoffers in plaats van hun klachten pathologiseren of te bestrijden met dwangmaatregelen.
De boekpublicatie stelt ook vragen over de rol van de reformatorische gemeenschap: warmte en betrokkenheid bestaan er naast een sterke nadruk op reputatie en gehoorzaamheid, waardoor slachtoffers mogelijk langer zwijgen. Vinkenborg benadrukt dat het geloof niet de oorzaak is van de misdrijven, maar is misbruikt als instrument om die stil te houden. Annemieke hoopt met haar verhaal vooral anderen te bereiken die in het donker leven: erkennen, gezien worden en echt luisteren noemt ze de belangrijkste eerste stappen naar herstel.