Andere naam, zelfde misdaden: twee jaar na dood van Jevgeni Prigozjin is Wagnergroep springlevend

In dit artikel:

Twee jaar na de dood van Jevgeni Prigozjin blijft de voormalige Wagner-militie actief in Afrika, nu grotendeels opererend onder de naam Africa Corps, en veroorzaakt ze nog steeds ernstige mensenrechtenschendingen terwijl Moskou zijn invloed op het continent consolideert. Recent leidde de onrust in Angola — waarin de regering brandstofsubsidies schrapte en dieselprijzen fors omhooggingen, wat tot stakingen, rellen en plunderingen leidde — tot de arrestatie van twee Russische staatsburgers. Volgens de Angolese autoriteiten waren zij betrokken bij een netwerk van propaganda en desinformatie dat de protesten zou aanwakkeren; dat netwerk zou nauwe banden hebben met de Russische inlichtingendiensten en kapcsolingen met beïnvloedingscampagnes die op verzoek van Wagner werden opgestart.

Wagner, bekend geworden als een Russisch gefinancierde paramilitaire huurlingenorganisatie die in conflicten zoals Oekraïne, Syrië en de Sahel opereerde, is na Prigozjins dood deels omgevormd. Veel voormalige strijders kregen de keuze uit ballingschap, terugkeer naar huis of het tekenen van contracten met het Russische ministerie van Defensie. Een meerderheid tekende en vormt nu het Africa Corps — in praktijk vaak hetzelfde geweldskapitaal onder een andere naam, zo stellen onderzoekers en betrokken academici. Op het terrein in Mali en elders werken die eenheden vaak samen met lokale legers; hoewel ook die legers mensenrechtenschendingen plegen, wordt het grootste aandeel van de bloedbaden toegeschreven aan de (voormalige) Wagnereenheden.

Tegelijkertijd heeft Rusland strategisch verschoven naar meer gecontroleerde en minder zichtbare vormen van invloed: naast militaire inzet is er een toename van ‘zachte’ macht via politieke consultants, lobbyisten en een web van organisaties (genoemd worden onder meer Rybar, African Initiative, Bureau Legint en GR Group) die pro-Russische informatie en media-inhoud verspreiden. Die groepen betalen influencers, journalisten en ngo’s voor pro-Kremlinmateriaal, georganiseerde reizen en trainingen, met het doel publieke opinies te beïnvloeden voordat Rusland fysiek aanwezig is. Onderzoeksplatforms en ngo’s waarschuwen dat deze operaties discreter maar professioneler en omvangrijker zijn geworden.

Ondanks de meer subtiele strategie blijft de gewelddadige reputatie van Wagner voortleven. Journalisten konden een gesloten Telegramkanaal infiltreren waar extreme beelden van martelingen, executies en verminkingen in Mali circuleren; een zeer gruwelijke video van 16 april 2025 is daar onderdeel van. Dergelijke bewijzen illustreren dat de privémilities nog altijd grondige wreedheden begaan en documenteren.

Daarnaast speelt Afrika financieel een belangrijke rol: inkomsten uit wapenhandel en vooral mijnbouw (met name goud) worden deels gebruikt om Russische oorlogsvoering, waaronder in Oekraïne, te ondersteunen. Voor vele Afrikaanse leiders is Rusland een makkelijke partner die niet veel vragen stelt over inzet of methoden, wat de vraag naar en het gebruik van zulke privémilities in stand houdt. Conclusie: Moskou verloor na Prigozjin geen grip maar herstructureerde en versterkte zijn aanwezigheid in Afrika; de prijs daarvan wordt betaald door lokale bevolkingen die lijden onder geweld, propaganda en economische uitbuiting.