Amsterdamse stenenleggers hekelen het AfD-verbod op gedenkstenen voor nazi-slachtoffers

In dit artikel:

In de tuin van het Goethe-Instituut in Amsterdam laat Michael Heemskerk zien hoe Stolpersteine voor Nederland, België en Luxemburg worden gemaakt. Vier medewerkers slaan de namen van onder anderen vermoorde Joden, homoseksuelen en verzetsmensen letter voor letter in messing. Daarna worden de stenen in beton gegoten en een week uitgehard. Het trage, zorgvuldige proces staat bewust tegenover de industriële massamoord tijdens de Tweede Wereldoorlog. Heemskerk maakt drie dagen per week Stolpersteine; zijn werk is mede verbonden met zijn eigen niertransplantatie en de moord op zijn overgrootmoeder.

In Amsterdam plaatst stratenmaker Wilfred de stenen fulltime. Hij legde er inmiddels ruim 4.600, waaronder in oktober 120 nieuwe exemplaren. Volgens hem horen de gedenktekens juist midden in de openbare ruimte te liggen: zo keren de namen terug in het dagelijks leven. Bezwaren tegen plaatsing voor woningen wijzen de makers daarom af.

Aanleiding voor de column is ook het Duitse verbod op nieuwe Stolpersteine in Heidenau, ingesteld door de extreemrechtse AfD en gesteund door de CDU. Volgens Heemskerk draagt die steun eraan bij dat zulke ideeën normaler worden. In Nederland noemt de column Huizen als opvallende uitzondering: de gemeente heeft als enige in het Gooi geen Stolpersteine in de openbare ruimte. Een wethouder zegt dat de adressen te afgelegen liggen, maar de makers vinden zichtbaarheid niet het belangrijkste; het gaat om het terugbrengen van de namen.

In de Amsterdamse Commelinstraat werden stenen geplaatst voor Sodik Hartz en Marianna Hartz-Callo, die in Sobibor werden vermoord. De huidige bewoner Laurens had ze vijf jaar eerder op eigen kosten aangevraagd. Hoewel hij door de oorlog in Gaza twijfelde, liet hij de plaatsing doorgaan: de stenen herdenken de slachtoffers en mogen volgens hem niet worden vereenzelvigd met het beleid van de huidige Israëlische regering.