Amsterdam voert reclameverbod in op fossiele brandstoffen en vlees: is daar bij ons animo voor?
In dit artikel:
De stad Amsterdam heeft besloten publieke reclame voor fossiele brandstoffen en vlees te verbieden. Het verbod richt zich op buitenreclame in de openbare ruimte: voorbijgangers zullen geen billboards meer zien voor tankstations, benzine- en dieselauto’s, vliegreizen, cruises of fastfoodvlees. Winkeliers mogen binnen hun eigen etalages of op eigen terrein wel blijven adverteren. De maatregel is ingegeven door het klimaatbeleid: de gemeente wil niet langer publieke ruimte gebruiken om consumptie te promoten die sterk bijdraagt aan CO2-uitstoot en klimaatverandering. Raadslid Anneke Veenhoff (GroenLinks) stelde daarover: "Als je een voortrekkersrol wilt spelen in het klimaatbeleid en je verhuurt je muren aan precies het tegenovergestelde, wat ben je dan aan het doen?"
Amsterdam is niet het eerste voorbeeld: Haarlem voerde een vergelijkbaar verbod in 2022 en ook steden als Edinburgh, Stockholm en Florence hebben soortgelijke regels. Op nationaal niveau heeft Frankrijk een landelijk verbod (nog niet in werking).
In Vlaanderen en België bestaat er wél discussie, maar weinig concrete uitvoering. Ecolo-Groen diende in 2022 wetsvoorstellen en resoluties in om fossiele reclame te verbieden; die haalden het niet, maar brachten het onderwerp wel op de politieke agenda. In Sint-Gillis erkende de gemeenteraad vorig jaar een motie die het Brusselse Gewest oproept tot een verbod, een initiatief waar klimaatactivist Anuna De Wever en schrijver David Van Reybrouck bij betrokken waren. De Wever benadrukt dat het doel is de publieke ruimte niet langer te gebruiken om gedrag te stimuleren dat haaks staat op klimaat- en gezondheidsdoelstellingen, en ziet juridisch vergelijkbare precedenten (zoals bij tabaksreclame) als onderbouwing voor zo’n verbod.
Toch is er weinig enthousiasme bij lokale besturen: Nathalie Debast van de Vlaamse Vereniging voor Steden en Gemeenten wijst erop dat gemeenten in België en Nederland doorgaans niet bevoegd zijn om de inhoud van reclame te reguleren. Zij kunnen wél regels stellen over plaats, vorm en omvang, maar censuur op inhoud botst met vrijheid van meningsuiting en met jurisprudentie — bijvoorbeeld een arrest van de Raad van State uit 2016 waarin een poging van Schaarbeek om alcoholreclame te verbieden werd vernietigd. Dat is waarom veel lokale initiatieven aangeven dat een hogere overheidsmaatregel nodig is om een effectief verbod in te voeren.
Kortom: Amsterdam zet een duidelijke stap in het afremmen van klimaat- en gezondheidsbelastende promotie in de openbare ruimte, maar juridische en bevoegdheidsgrenzen maken brede uitrol in België en sommige andere landen complexer.