Amsterdam repatrieert steeds meer daklozen naar het buitenland

In dit artikel:

Het aantal dakloze mensen dat vanuit Amsterdam naar een ander land vertrekt, is sterk gestegen: in 2022 waren het er 281, terwijl de gemeente tot en met oktober dit jaar al 640 repatriëringen registreerde. Het gaat vooral om dakloze EU-burgers, onder meer uit Roemenië, Polen en Duitsland. De gemeente vergoedt de reiskosten en schakelt daarvoor PerMens, De Regenboog Groep en het Leger des Heils in.

Veldwerkers zoeken ’s nachts buitenslapers op en bieden opvang of hulp aan. Voor mensen zonder binding met Amsterdam kan een vrijwillig vertrek naar het buitenland soms de snelste optie lijken, omdat de opvang in de stad overvol is. Dit jaar kwamen 3.644 unieke buitenslapers in beeld, onder wie 1.280 mensen uit andere EU-landen. Volgens de veldwerkers trekken de voorzieningen in Amsterdam ook dakloze mensen uit andere gemeenten aan, terwijl de opvangplekken opraken.

De meeste repatriëringen zijn snelle vertrekken waarbij iemand alleen een ticket en soms wat geld meekrijgt. Bij een zogenoemde zachte landing wordt vooraf opvang, zorg of begeleiding in het bestemmingsland geregeld. Daarvoor is jaarlijks 100.000 tot 150.000 euro beschikbaar, maar zulke trajecten komen veel minder vaak voor en kosten meer tijd. De gemeente wil het aanbod uitbreiden, hoewel het beleid politiek gevoelig ligt.

Vertrek is alleen mogelijk met instemming van de betrokkene. De herkomst, het beschikbare netwerk en de mogelijkheid om te reizen worden beoordeeld. Bij ernstige verslaving of verwardheid moet de GGD bepalen of iemand fit to fly is. In de praktijk verlopen de reizen soms chaotisch en is niet zeker of iemand de bestemming bereikt. Bovendien blijken verhalen over familie of werk niet altijd te controleren.

De bestemming is ook niet noodzakelijk het land van herkomst. Zo werd de ongedocumenteerde Ibrahim, geboren in Marokko en opgegroeid in Spanje, naar Lyon gestuurd omdat hij daar naar eigen zeggen familie en werk had. In werkelijkheid had hij er geen zus en belandde hij opnieuw op straat. Hij sprak geen Frans en vond moeilijk werk. Een hulpverlener in Lyon noemde de repatriëring daarom vooral het verplaatsen van het probleem.

Ongeveer 20 procent van de gerepatrieerde mensen keert volgens de gemeente terug naar Amsterdam. Toch vinden de veldwerkers vertrek soms beter dan een bestaan zonder opvang, zeker bij zware drugsproblematiek. Na een snelle repatriëring is echter vaak onduidelijk hoe het met iemand verdergaat en is de kans op terugkeer groter.