Amerikaanse president dreigt met aanval op Iran, hoe waarschijnlijk is die?
In dit artikel:
De spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran zijn de afgelopen dagen sterk toegenomen: de VS heeft een tweede vliegdekschip met duizenden militairen naar het Midden-Oosten gestuurd en Iran oefent intensief met zijn krijgsmacht. Tegelijkertijd voeren beide leiders harde retoriek – de Amerikaanse president waarschuwde dat er ingrijpende gevolgen kunnen volgen als Iran niet ingaat op Amerikaanse eisen, terwijl ayatollah Khamenei dreigde hard terug te slaan bij een aanval.
Wat de VS eist, draait om drie punten: dat Iran stopt met zijn nucleaire activiteiten die ingezet kunnen worden voor kernwapens, dat het ballistische raketprogramma wordt beperkt en dat Iran geen steun meer geeft aan gewapende groepen in de regio, zoals de Houthi’s in Jemen. Volgens veiligheidsexperts Mart de Kruif en Koen Aartsma raakt vooral het raketprogramma direct aan Irans militaire slagkracht; dat maakt dit onderwerp tot een breekpunt in de gesprekken.
De versterking van de Amerikaanse militaire aanwezigheid moet vooral druk creëren tijdens de onderhandelingen. Deskundigen noemen het een moderne vorm van 'gunboat diplomacy': militaire middelen inzetten om politiek-economische concessies af te dwingen. Iran lijkt op zijn beurt tijd te willen winnen: het beweegt wat mee — mogelijk door (weer) samen te werken met het internatonale atoomagentschap IAEA — maar veroordeelt tegelijk eisen die de eigen verdedigingscapaciteit ernstig aantasten.
Economische factoren spelen een grote rol. Westerse sancties hebben de Iraanse economie verzwakt, met hoge inflatie en recente massale protesten tot gevolg; Teheran vraagt daarom sanctieverlichting als tegenprestatie voor politieke en militaire concessies. Voor de Amerikaanse president kan een diplomatisch succes of een decisieve klap tegen nucleaire faciliteiten bovendien politiek gewin opleveren in aanloop naar de tussentijdse verkiezingen.
Als het tot een Amerikaanse aanval komt, is het effect onzeker. Militair is de VS sterker, maar een conflict zou waarschijnlijk leiden tot tegenaanvallen van Iran — gericht op Israël, Amerikaanse bases in de regio en de Straat van Hormuz, waar ongeveer 20 procent van het wereldwijde tankerverkeer langsgaat — met serieuze gevolgen voor regionale stabiliteit en de wereldeconomie. Deskundigen wijzen er ook op dat de langetermijnoplossing voor Iran’s kernambities deels buiten Teheran ligt: landen met invloed, met name China, zouden een doorslaggevende rol kunnen spelen in het afdwingen van fundamentele veranderingen.