Amerikaanse lelijkheid in het buitenland is een recept voor meer onheil
In dit artikel:
Eind jaren vijftig publiceerden William Lederer en Eugene Burdick The Ugly American, een invloedrijke politieke roman over westerse arrogantie in Azië. Centraal staat een onooglijke Amerikaanse ingenieur die door praktische hulp — waterpompen en andere nuttige voorzieningen — wél het vertrouwen van de lokale bevolking wint, maar door zelfgenoegzame diplomaten wordt weggezet en buitenspel gezet. Die arrogante aanpak drijft bevolking richting het communistische alternatief. Het boek raakte ook senator John F. Kennedy; hij verspreidde exemplaren onder parlementariërs en gebruikte de ideeën in zijn campagne- én buitenlandse politiek, met name tijdens de opkomst naar de Vietnamoorlog.
De term “Ugly American” werd sindsdien synoniem voor de botte, neerbuigende Amerikaanse houding tegenover de rest van de wereld. De verfilming met Marlon Brando deed het stereotype geen goed: het plaatste het onderwerp precies in de karikatuur waartegen het boek waarschuwde. Decennialang diende het verhaal als kritische lens op Amerikaans ingrijpen — ook tijdens de campagnes in Irak en Afghanistan onder George W. Bush — en is het model opnieuw actueel in 2026. Amerikaanse media gebruiken de beeldspraak nu routinematig voor Donald Trump. Waar het oorspronkelijke voorbeeld ongemak en misplaatste prestige blootlegde, benadrukt Trump juist zijn ruwe, onvermijdelijke imago en doet dat bewust als politieke strategie.
De schrijver betoogt dat de lessen van Lederer en Burdick blijven gelden: militaire of spectaculaire ingrepen kunnen lokaal effect sorteren, maar leiden vaak niet tot duurzame stabiliteit en zaaien politiek gevaar. Voorbeelden die nu spelen zijn Venezuela en Iran — kortetermijnacties of machtsprojecties kunnen weliswaar resultaten boeken, maar vergroten de kans op nationale wrok en langdurige tegenreacties. Robert Kaplan verwijst naar Thunder Out of China van White en Jacoby om te herinneren dat zelfs overweldigende militaire macht (zoals de atoombommen op Japan) politieke problemen niet automatisch oplost; desastreuze nasleep kan nog volgen.
Kortom: The Ugly American is opnieuw relevant als waarschuwing tegen het idee dat Amerikaanse zelfverzekerdheid en krachttoerisme wereldwijde problemen kunnen oplossen. De kernboodschap blijft dezelfde en moet telkens opnieuw worden ingesleten: handelen met begrip en praktische steun werkt beter dan imposante, gedrongen dominantie — en dat inzicht blijft moeilijk voor beleidsmakers om ter harte te nemen.