Amerikaanse blokkade van kracht: 'Verstoort energiemarkt nog verder'
In dit artikel:
De blokkade van de Straat van Hormuz en het afsluiten van de zeestraat door Iran hebben de wereldwijde energiemarkt flink verstoord. De Verenigde Staten handhaven inmiddels een blokkade gericht op schepen die van of naar Iraanse havens varen (volgens Centcom), een stap die volgde op mislukte onderhandelingen tussen beide landen. Iran heeft intussen de doorgang deels belemmerd door het leggen van zeemijnen; sommige schepen mogen tegen tol over een alternatieve route passeren. Het aantal handelsvaartuigen door Hormuz is sterk gedaald: waar normaal zo’n 135 schepen per dag passeren, gingen er in een recente etmaal nog maar ruim twintig koopvaardijschepen door de doorgang.
Economische en militaire gevolgen
Defensie-expert Peter Wijninga omschrijft de Amerikaanse actie als een met militaire middelen afgedwongen economische blokkade: marineschepen houden vaartuigen tegen, voeren inspecties uit en krijgen luchtsteun. Ondanks die maatregelen voeren enkele aan Iran gelinkte schepen nog steeds door de straat; onduidelijk is of dat een bewuste uitzondering is. De VS wil op deze manier Iran economisch onder druk zetten en voorkomen dat het land blijft profiteren van olie-inkomsten.
Impact op aanbod en prijzen
Volgens economen Steven Brakman (RUG) en André van Hoorn (Radboud) raakt de verstoring iedereen, omdat olie en gas op een mondiaal geïntegreerde markt verhandeld worden. Iran wist de afgelopen periode zijn export op peil te houden — The Economist schatte de uitvoer op 2,4–2,8 miljoen vaten per dag, vooral naar China — en kon door het geslonken wereldaanbod zelfs zonder grote kortingen verkopen. De Amerikaanse blokkade verkleint het totale aanbod nog verder, wat opdrijvende prijseffecten en dus hogere inflatierisico’s oplevert. Brakman wijst erop dat hogere olieprijzen doorwerken in de productie van veel goederen, van medicijnen tot kunstmest, en zo ook in de Nederlandse economie voelbaar worden.
Geopolitieke risico’s en vooruitzichten
Van Hoorn waarschuwt dat de blokkade de betrekkingen met China op het spel kan zetten; als Chinese schepen de blokkade negeren, kan dat tot ernstige confrontaties leiden. Brakman merkt bovendien op dat sancties en blokkades vaak niet de machthebbers raken maar de bevolking, waardoor het beoogde regime-effect beperkt blijft. Er is een mogelijkheid dat delegaties uit Iran en de VS weer met elkaar spreken — Trump noemde onderhandelingen die mogelijk deze week plaatsvinden — en de uitkomst daarvan zal mede bepalen hoe lang de marktverstoring aanhoudt.
Macro-economische waarschuwingen
Het IMF publiceerde drie scenario’s voor de wereldwijde economische impact; in het zwaarste scenario blijven energieverstoring en hogere prijzen aanhouden tot volgend jaar, waardoor de wereldgroei zou terugzakken naar circa 2 procent en de inflatie boven de 6 procent uitkomt. Intussen zoeken enkele Golfstaten naar alternatieve pijpleidingen en routes om minder afhankelijk te worden van Hormuz.