Amerika wil dat Oekraïne verkiezingen houdt, maar dat kan niet: 'Chantage'
In dit artikel:
De Verenigde Staten zetten Oekraïne onder druk om nog deze lente verkiezingen te houden — gekoppeld aan een referendum over een vredesakkoord met Rusland — met als uiterste datum 15 mei voor het referendum, zodat de oorlog uiterlijk in juni beëindigd zou kunnen zijn, berichtte The Financial Times. President Zelensky ontkent dat zijn regering toegeeft aan die eis en reageerde scherp: "Als de Russen elke dag mensen vermoorden, hoe kunnen we dan verkiezingen aankondigen of serieus overwegen in de komende weken? Niemand is tegen verkiezingen, maar ze moeten veilig zijn."
Oekraïense deskundigen en verkiezingsactivisten noemen het tijdschema onrealistisch en juridisch problematisch. Politicoloog Petro Olestsjoek (Taras Sjevtsjenko Universiteit, Kyiv) beschouwt de Amerikaanse eis als een poging om versneld een doorbraak in de onderhandelingen af te dwingen, maar verwacht dat Rusland niet zal toegeven aan concessies of een staakt-het-vuren louter vanwege die druk. Vita Dumanska van de stichting Chesno, die zich inzet voor vrije verkiezingen, waarschuwt dat de Oekraïense wet strikte veiligheidsvoorwaarden verbindt aan legitieme verkiezingen; die voorwaarden zijn tijdens een oorlog niet gegarandeerd.
Praktische en juridische obstakels zijn talrijk. Grote delen van Oekraïne zijn door Russische bezetting onbereikbaar, rondom het front is infrastructuur vernietigd en geschikte stembureaus ontbreken. Soldaten aan het front moeten kunnen stemmen of zich verkiesbaar stellen, maar kunnen hun posten niet zomaar verlaten. Miljoenen Oekraïense vluchtelingen, vooral in Europa, vormen een logistieke uitdaging: het is onduidelijk hoe zij massaal en veilig hun stem kunnen uitbrengen. Bovendien maken oorlogsomstandigheden het opstarten van nieuwe politieke partijen en het garanderen van mediavrijheid moeilijker — elementen die essentieel zijn voor vrije en eerlijke verkiezingen.
Dumanska zegt dat er technisch altijd manieren gevonden kunnen worden om toch te stemmen, maar alleen door de eigen wetgeving te omzeilen onder druk van de VS en Rusland. Ze benadrukt dat Oekraïne absoluut moet voorkomen dat de uitslag door de internationale gemeenschap wordt betwijfeld; zonder brede erkenning zou legitimiteit ontbreken. Olestsjoek signaleert ook een strategisch risico: verkiezingen in oorlogstijd kunnen leiden tot polarisatie en verzwakking van binnenlandse eenheid, iets wat volgens hem precies in het straatje van Poetin speelt. Poetin zou enerzijds kunnen beloven te willen onderhandelen als Oekraïne eerst kiest, en anderzijds de uitslag kunnen niet-erkennen om verdere destabilisatie te veroorzaken.
Formeel onderhandelen Oekraïne, Rusland en de VS nog steeds achter gesloten deuren over een vredesvoorstel, maar er is geen overeenstemming over de sleutelvraag: territoriale indeling. Zonder concreet akkoord is er bovendien niets om in een referendum aan de bevolking voor te leggen. Politieke partijen doen achter de schermen voorbereidingen, maar open debat over verkiezingen wordt in Kyiv nu vaak als schadelijk gezien omdat het de indruk wekt dat politici aan stemmen denken in plaats van aan overleven van de staat. Conclusie: ondanks Amerikaanse druk lijken vrije en erkende verkiezingen in Oekraïne op korte termijn niet haalbaar.