Iran en VS praten over oplopende spanning: 'Geen oorlog, maar ook geen vrede'
In dit artikel:
President Trump stuurde eind januari een omvangrijke Amerikaanse vloot richting Iran, met vliegdekschip USS Abraham Lincoln als middelpunt, en versterkte tegelijk Amerikaanse vliegbases in de regio. De inzet volgt op een periode van verhoogde spanning waarbij beide zijden nu inzetten op gesprekken — onder meer geplande besprekingen in Oman — maar het risico op een militaire confrontatie blijft aanzienlijk.
De Amerikanen willen tijdens de gesprekken vooral het Iraanse nucleaire programma aan de orde stellen, plus beperkingen op Iraanse ballistische raketten en op de steun van Teheran aan gewapende groepen in de regio (zoals Hezbollah, Hamas, sjiitische milities in Irak en de Houthi's in Jemen). Iran toont zich bereid om alleen over het atoomdossier te praten en ziet beperking van raketten en invloedssferen als onacceptabele rode lijnen. Correspondent Pepijn Nagtzaam vat de situatie kernachtig samen: "Het is geen oorlog, maar het is ook geen vrede meer."
Recentelijke incidenten illustreren de fragiele situatie: schepen van de Iraanse Revolutionaire Garde naderden een Amerikaanse olietanker met het oog op enteren, wat uiteindelijk niet plaatsvond, en een Amerikaanse straaljager schoot een grote Iraanse drone neer die te dicht bij de Abraham Lincoln kwam. Iran beschikt over ballistische raketten met een bereik tot ongeveer 2.000 kilometer; daarmee kunnen doelen in Israël en Amerikaanse bases in de regio getroffen worden, en samen met zelfontwikkelde drones vormen die systemen het belangrijkste afschrikmiddel van Teheran. Zoals veiligheidsexpert Bart van den Berg (Clingendael) uitlegt, verdedigt Iran zich niet door Amerikaanse toegang tot het luchtruim te blokkeren maar door te dreigen met vergelding tegen de VS en hun bondgenoten — iets wat Iran volgens hem nooit prijsgeeft.
Ook de steun aan regionale strijdgroepen is voor Iran een strategisch instrument om invloed te behouden en tegen Israël te kunnen ageren. Sommige bondgenoten, zoals Hezbollah en Hamas, zijn verzwakt door Israëlisch optreden, maar andere groepen in Irak en Jemen blijven operationeel en kunnen, als Iran dat opdraagt, aanvallen uitvoeren.
Teheran blijft formeel volhouden dat zijn atoomprogramma vreedzaam is. Analisten verwachten dat Iran de onderhandelingen zal proberen te rekken om concessies te vermijden; hoe lang de Amerikaanse regering dat geduld heeft is onzeker. De huidige dynamiek — gesprekken enerzijds, militaire versterking anderzijds — houdt de wereld gespannen: zolang er gepraat wordt is directe escalatie minder waarschijnlijk, maar één incident kan de vlam snel doen oplaaien.