Altijd beloond, maar nooit voorspelbaar: duiven tarten honderd jaar oude gedragswet

In dit artikel:

Zes duiven kregen gedurende acht maanden op de Universiteit van Iowa telkens hetzelfde keuzespel: op een scherm verschenen vijf knoppen met verschillende kleuren en vormen, de vogels moesten alle knoppen aantikken in willekeurige volgorde en kregen ongeacht de gekozen volgorde voedsel. In totaal leverde dat ongeveer 30.000 afzonderlijke keuzen op.

Volgens klassieke leertheorieën (de meer dan honderd jaar oude wet van het resultaat) zou herhaalde beloning leiden tot één efficiënte, vaste volgorde. De onderzoekers onder leiding van Ed Wasserman vonden echter iets anders: de duiven ontwikkelden wel voorkeuren voor bepaalde volgordes, maar nooit één stabiele strategie. Favoriete combinaties kwamen en verdwenen zonder duidelijke aanleiding; gedrag werd minder willekeurig maar bleef onstabiel. Zoals Wasserman het stelde: „Ze blijven variatie vertonen, zelfs wanneer dat strikt genomen niet nodig is.”

De auteurs beschrijven dit als leven op de rand van chaos — geen puur toeval, maar ook geen vastgeroeste routine. Die voortdurende variatie kan adaptief zijn: in veranderlijke omgevingen voorkomt het vastroesten in één gewoonte dat een dier kwetsbaar wordt. De studie werpt ook vragen op voor menselijk gedrag: medeonderzoeker Odysseus Orr suggereert dat dezelfde neiging tot variatie een rol kan spelen bij creativiteit en improvisatie.

Conclusie: beloning beïnvloedt keuzes, maar bepaalt ze niet volledig; zelfs na duizenden beloningen blijft er ruimte voor experiment en toeval, wat suggereert dat levende wezens niet puur als machines functioneren.