Als Golfstroom stilvalt, verandert klimaat in Nederland ingrijpend

In dit artikel:

Een team Nederlandse klimaatwetenschappers berekent dat de Golfstroom — het oppervlaktestuk van de grotere AMOC-circulatie dat West-Europa van warmte voorziet — mogelijk al halverwege deze eeuw een kantelpunt bereikt en (op termijn) stilvalt. Op basis van 25 klimaatmodellen en supercomputerberekeningen komt het meest waarschijnlijke tijdvak uit rond 2060: bij een matige opwarming (ongeveer 2,7 °C) rond 2063, en bij sterkere opwarming (rond 4 °C) gemiddeld al circa 2055. Hoofdauteur René van Westen stelde dat een kantelpunt rond 2060 daardoor “vrijwel zeker” lijkt.

Observaties tonen al een verzwakking: sinds 2004 neemt de stroomsterkte af met ongeveer 1,0 Sverdrup per decennium (1 Sv = 1 miljoen m³/s). Ter vergelijking: alle rivieren samen vervoeren grofweg 1,2 Sv; de Golfstroom zelf transporteert ongeveer 16–19 Sv — dat maakt duidelijk hoe groot het effect op klimaatstromen is. Belangrijk is daarbij het verschil tussen de Golfstroom (oppervlakte) en de AMOC (inclusief diepe, koude terugstroming die de hele Atlantische Oceaan doorkruist).

Voor Nederland en Noordwest-Europa zouden de gevolgen ingrijpend zijn: winters gemiddeld zo’n 5 °C kouder dan recent, met pieken tot ongeveer 15 °C lager in extreme gevallen. Er komt minder neerslag, winterstormen kunnen intenser worden, en zee-ijs kan verder de Noordzee binnendringen — mogelijk tot in delen van de Waddenzee en het IJsselmeer in koude winters. Dat raakt visserij, scheepvaart en landbouw; opbrengsten in de landbouw zouden fors kunnen dalen (onderzoekers noemen dalingen tot ongeveer een derde). Noorwegen, Zweden en Schotland worden naar verwachting nog zwaarder getroffen.

Een stilvallende Golfstroom zou de wereldwijde opwarming niet keren. De afkoeling is regionaal; elders warmt het door, en sommige gebieden (zoals delen van Afrika en Zuid-Amerika) kunnen zelfs extra hittegevoelig worden doordat warmte zich anders verdeelt.

Er zijn flinke onzekerheden in de modellen — wat zowel positief als negatief kan uitpakken — maar experts benadrukken dat het risico toeneemt met hogere broeikasgasuitstoot. Klimaatexperts zoals Caroline Katsman roepen daarom op tot sneller en groter emissiereductiebeleid om zo’n kantelpunt te vermijden of op zijn minst uit te stellen.