Als familielid van Anne Frank leerde Leyb Elias haar dagboek als kind kennen: 'Het blijft vreemd dat je een museum binnenloopt en de gezichten van je familie ziet '

In dit artikel:

Leyb Elias (28), achterneef van Anne Frank, presenteert de YouTube-documentaireserie Anne Frank was Here — acht afleveringen van elk tien minuten, gemaakt door de Anne Frank Stichting. In de reeks reist hij naar sleutelplaatsen uit het verhaal van Anne — onder andere Auschwitz, het Achterhuis en haar geboortewoning in Frankfurt — en voert hij gesprekken met jonge activisten die strijden tegen discriminatie en oorlog en vertrouwen in de dialoog.

Elias is kleinzoon van Buddy Elias (1925–2015), die 35 jaar lang voorzitterschap voerde over het Anne Frank Fonds in Bazel en het dagboek beheerde. Buddy gaf het dagboek aan zijn kleinkinderen als ze twaalf werden; ook Leyb kreeg het en voelde direct herkenning met het vijftienjarige perspectief van Anne. Die familierelatie en de verhalen van zijn grootvader vormen de persoonlijke achtergrond van Leybs betrokkenheid bij het erfgoed van Anne Frank.

Met de documentaire wil Elias drie doelen tegelijk dienen: het verleden doorgeven, verbanden leggen met actuele vormen van uitsluiting en geweld, en nadenken over hoe herinnering kan bijdragen aan een betere toekomst. Hij benadrukt dat de Holocaust in haar omvang en systematiek uniek is, maar dat het zinvol is te onderzoeken hoe fascisme en uitsluiting ontstaan om hedendaagse problemen te bestrijden. Centraal staat voor hem het onderhoud van gesprek en debat — ook met mensen van wie je het oneens bent — al erkent hij dat er grenzen zijn wanneer iemand fundamenteel de rechten en waardigheid van anderen ontkent.

Persoonlijk zet Leyb zich met zijn zus sinds twee jaar in voor het familiehuis in Bazel, het Elias‑Frank‑Haus. Dat moet geen traditioneel museum worden maar een ontmoetingsplek voor educatie en politiek debat, met behoud van de herinneringswaarde: het huis was een toevluchtsoord voor de familie. Leyb, die ook toneelspelervaring heeft (onder meer in Das Tagebuch der Anne Frank) en zich als non-binair presenteert, ziet zijn activisme en afkomst als verbonden: herinnering moet jongeren inspireren om actief op te komen voor gelijkheid. De serie laat zien hoeveel mensen Anne Franks verhaal nog steeds raakt en mobiliseert die energie tegen hedendaagse discriminatie.