Als de overheid nergens naar luistert, is er maar één oplossing: met zijn allen naar de rechter

donderdag, 19 november 2026 (09:08) - Follow the Money

In dit artikel:

De affaire rond burgemeester Jan Hamming van Zaanstad laat volgens de auteur zien hoe lokale overheden bij de aanpak van ‘ondermijning’ grondrechten en privacy kunnen overschrijden. In Zaandam-Oost voerde een ambtelijk interventieteam samen met de politie controles uit op zoek naar strafbare feiten. Ook het vergunningenbeleid voor glazenwassers zou juridische grenzen hebben overschreden. Kritiek van ambtenaren, journalisten en een kritisch raadslid werd volgens de auteur ontmoedigd. Omdat bestuur en tegenmacht niet altijd ingrijpen, rest burgers uiteindelijk de onafhankelijke rechter. Die heeft Zaanstad al meerdere keren gecorrigeerd, maar rechtszaken zijn traag, duur en niet voor iedereen haalbaar.

De auteur pleit daarom voor meer financiële steun voor ‘strategic litigation’: principiële rechtszaken die overheidsoptreden en de rechtsstaat moeten begrenzen. Als tweede voorbeeld noemt hij de Belastingdienst, die volgens de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) al jaren privacyregels schendt en ondanks intensief toezicht sinds 2024 te langzaam verbetert. De dienst gebruikt ongeveer honderd algoritmes om aangiften voor controle te selecteren. De risicofactoren zijn vaak onvoldoende onderbouwd, waardoor mogelijk miljoenen besluiten onrechtmatig zijn. Ook is niet duidelijk of bij geautomatiseerde besluiten daadwerkelijk een mens meekijkt.

Daarnaast kunnen medewerkers via een Informatiesjabloon persoonsgegevens naar Excel exporteren, waarna de beveiligde controle ontbreekt. Een andere applicatie geeft ongeveer 11.000 medewerkers toegang tot meer gegevens dan zij voor hun werk nodig hebben. Volgens de AP brengt dit grote privacy- en veiligheidsrisico’s met zich mee.

De toezichthouder kiest voor overleg en verbetering in plaats van directe boetes of het stilleggen van systemen. De auteur vreest dat de Belastingdienst daardoor onvoldoende urgentie voelt. Amnesty International, dat eerder kritiek uitte op risicoprofilering, overweegt voorlopig geen kort geding vanwege beperkte middelen. Ook Privacy First heeft te weinig financiële slagkracht om veel zaken te voeren. Volgens de auteur toont het initiatief The Firewall wel aan dat gerichte financiering mogelijk is. Hij vraagt daarom waar een structurele verdedigingslinie voor de rechtsstaat blijft.

BEKIJK OOK:

Vandaag Inside: Cybermannetje Dave Maasland enthousiast over GTA VI: 'Alles valt hierna in het niet!'