Als burger het klimaat redden? Maak je geen illusies, schrijft Roxane van Iperen in sterk essay
In dit artikel:
Roxane van Iperen analyseert in haar essay Eigen planeet eerst waarom de aanpak van de klimaatcrisis zo moeizaam verloopt en wijt dit aan een ‘überelite’ die het systeem beheerst en zo effectieve verandering blokkeert. Ze gebruikt de metafoor van de ‘caviabak’ uit een oude quizshow om te illustreren hoe structuur en machtsverhoudingen – de ‘schotten’ in het systeem – burgers dwingen om vaste wegen te volgen die schadelijk zijn voor klimaat en milieu, zoals het consumeren van goedkope plofkip en fast fashion.
Van Iperen onderscheidt meerdere ‘planetensferen’: multinationals opereren op ‘planeet Winstmaximalisatie’, consumenten op ‘planeet Kopen’ en arbeiders in lagelonenlanden op ‘planeet Overleven’. Deze fragmentatie veroorzaakt een afstand tussen producent en consument, waarbij de nadelige gevolgen van economische activiteit voor mensen en milieu onzichtbaar blijven. Tegelijkertijd is democratische controle afgenomen, terwijl invloedrijke lobbygroepen zijn gegroeid.
De auteur beschrijft ook hoe populistische politici inspelen op het verloren gevoel van controle bij burgers, met slogans als “Take back control” en “Make America Great Again”. Deze neonationalistische bewegingen beloven bescherming van cultuur en identiteit, maar werken in werkelijkheid samen met een financiële elite die globalization en deregulering nastreeft. Hierdoor ontstaat een paradox: de ‘überelite’ profileert zich ogenschijnlijk als anti-elitair, terwijl zij juist politieke afleiding creëert door aandacht te richten op migranten en culturele minderheden in plaats van economische en ecologische problemen.
De kern van Van Iperens betoog is dat echte klimaatactie onmogelijk blijft zolang deze systeemschotten intact blijven. Het verplaatsen of verwijderen daarvan vereist het uitdagen van diepgewortelde belangen en machtsstructuren die klimaatverandering systematisch buiten beschouwing laten, terwijl ‘individuele verantwoordelijkheid’ wordt opgelegd als drogreden om de machtigen te beschermen. Haar analyse benadrukt dat de strijd tegen de klimaatcrisis een fundamentele strijd is tegen een gebroken, ongelijk systeem waarin verschillende groepen als het ware op aparte ‘planeten’ leven.