Als 'Best of the West' daagde Timman grote schakers als Kasparov en Karpov uit
In dit artikel:
Jan Timman, de bekendste Nederlandse schaker na Max Euwe, is woensdagochtend in zijn woonplaats Arnhem overleden. Hij werd 74 jaar. Timman maakte decennialang het internationale schaakmilieu mee: in de jaren tachtig was hij een van de absolute wereldtoppen en kreeg hij de bijnaam 'The best of the West' omdat hij zich tussen de Sovjet-grootmeesters handhaafde. In 1982 bereikte hij de tweede plaats op de wereldranglijst; zijn overwinning op Anatoli Karpov in Mar del Plata noemt hij zelf vaak als een van zijn mooiste zeges. Begin jaren negentig verloor hij met 12,5–8,5 van Karpov in de wereldtitelstrijd, waarmee hij een stap verwijderd bleef van een evenaring van Euwe’s Nederlandse wereldfaam.
Timman domineerde ook nationaal: negen keer Nederlands kampioen tussen 1974 en 1996, en nog eenmaal terug op het NK in 2024, al stopte hij anderhalf jaar later omdat het fysieke toernooileven te zwaar werd. Hij werd grootmeester op 23, bouwde zijn carrière uit in het bruisende Amsterdam van de jaren zeventig en boekte successen zoals twee overwinningen in Wijk aan Zee (1981, 1985).
Naast topspeler was Timman een productieve schrijver en theoreticus. Hij publiceerde talloze prijswinnende boeken en artikelen, veelal over het eindspel — zijn favoriete fase van de partij — en over markante persoonlijkheden als Bobby Fischer en Max Euwe. Timman zag zijn nalatenschap vooral terug in geschaakte partijen: de gespeelde zetten vormen volgens hem het meest blijvende karakterteken van een grootmeester.
Gedurende vijftig jaar observeerde hij de veranderende schaakwereld kritisch. De opkomst van computers en online snelschaak dwong het spel naar een andere richting; Timman miste de romantiek en de bohemienachtige sfeer van vroeger. Hij stond bekend om zijn agressieve, optimistische speelstijl en probeerde vast te houden aan het klassieke, lange spel — echte houten stukken en de geur van oude boeken maakten hem gelukkig. Zijn huis in Arnhem weerspiegelde die voorkeur: vitrines met schaakstukken en zolders vol (schaak)literatuur.
Vriendschappen met tegenstanders zoals Boris Spasski en Karpov, en zijn waardering voor Garri Kasparov — “de beste schaker ooit”, noemde hij die laatst — illustreren zowel zijn sportieve rivaliteit als persoonlijke verbondenheid binnen de wereldtop. Jan Timman laat een rijke collectie partijen, analyses en publicaties na die nog lang zullen worden bestudeerd door liefhebbers en spelers.