Alleen al het gevoel dat telefoons meeluisteren kan vertrouwen schaden

In dit artikel:

Het idee dat je telefoon je stiekem afluistert wanneer je daarna gerichte advertenties ziet, wordt vaak genoemd, maar onderzoek en experts zeggen dat daar geen bewijs voor is. Bedrijven hoeven niet mee te luisteren: met iedere klik, zoekopdracht en bezochte pagina laten we digitale sporen achter waarmee bedrijven uitgebreide profielen samenstellen. Die profielen maken het mogelijk om gedrag te voorspellen en te beïnvloeden, wat de indruk wekt dat een apparaat je privégesprekken opvangt.

Dave Maasland van cybersecuritybedrijf ESET Nederland wijst erop dat grote platforms via die verzamelde data vaak veel meer over gebruikers weten dan zijzelf vermoeden. Dong (Daisy) Zhang van de Universiteit van Amsterdam onderzocht recent het gevoel van surveillance rond gerichte advertenties in haar proefschrift. Zij keek niet naar de technische kant, maar naar hoe gebruikers zulke advertenties ervaren. Voor haar studie werden bijna tweeduizend mensen ondervraagd.

Zhang vond dat het vermoeden van afluisteren invloed heeft op hoe mensen met hun data omgaan: ze reageren vaker negatief op advertenties, merken en platforms, passen privacyinstellingen aan of geven zich er juist aan over en voelen zich machteloos. Veel respondenten weten dat bedrijven data verzamelen, maar niet hoe; dat gebrek aan inzicht maakt afluisteren tot een eenvoudige verklaring voor wat ze zien.

Hoewel Google en Meta mogelijkheden bieden om te zien hoe ze je hebben geprofileerd, zitten die informatie en instellingen vaak diep weggestopt en ondoorzichtig. Zhang stelt dat meer transparantie over welke data worden verzameld en waarvoor ze gebruikt worden, zou helpen om geruchten over afluisteren te verminderen. Ze vermoedt echter dat platforms pas duidelijker zullen worden als toezichthouders of wetgeving hen hiertoe dwingen.