Ali Khamenei had bijna onbeperkte macht
In dit artikel:
De 86-jarige Ali Khamenei, sinds 1989 de Opperste Leider van Iran, staat centraal in het artikel. Zijn meest recente ingreep — vorige maand opdracht geven tot het meedogenloos neerslaan van massale demonstraties — leidde tot een bloedbad in Teheran en andere steden, waarbij naar schatting duizenden tot mogelijk tienduizenden betogers door veiligheidsdiensten werden gedood. Veel details blijven onduidelijk, maar het geweld markeert volgens het stuk zijn ingrijpendste beslissing.
Khamenei groeide op in Mashad (geboren 9 april 1938) als tweede van acht kinderen in een arme famille van sjiitische geestelijken. Jong en breed geïnteresseerd, raakte hij betrokken bij protesten tegen sjah Mohammed Reza Pahlavi; hij werd zesmaal gearresteerd en drie jaar verbannen. Na de revolutie van 1979 klom hij uit tot een sleutelfiguur in het nieuwe systeem, dat het ambt van Opperste Leider instelde: een geestelijke met ruime bevoegdheden boven de president, om het islamitische karakter van de republiek te waarborgen.
In 1981 ontkwam Khamenei ternauwernood aan een moordaanslag van de Volksmoedjahedien; sindsdien is zijn rechterarm verlamd. Als president in de jaren tachtig reageerde hij hard op tegenstanders: talloze dissidenten werden geëxecuteerd na snelle rechtbankprocedures. Als Opperste Leider perfectioneerde hij een verdeel-en-heersstrategie: hij zorgde dat geen politieke vleugel te sterk werd en concentreerde beslissingsmacht in zijn eigen handen. Belangrijke posten — van vrijdagse imams tot de Revolutionaire Garde en het buitenlands beleid — handelden niet zonder zijn goedkeuring.
Die controle uitstrekt zich ook naar religieuze minderheden. Honderdduizenden ex-moslims zouden in geheim bijeenkomen in huiskerken, die door veiligheidsdiensten zwaar worden bestreden; soms volgen lange gevangenisstraffen of zelfs de doodstraf. Onder deze groepen klinkt nu opluchting dat Khameneis bewind misschien tot het verleden behoort, al heerst grote onzekerheid over wat er daarna zal komen.