Alchemistentuin in Alkmaar

In dit artikel:

Collectiebeheerder Sipke Gonggrijp van Hortus Alkmaar liet in de winter van 2025-2026 zijn langgekoesterde wens uitkomen: een Alchemistentuin. Het nieuwe tuindeel werd op 28 juni 2026 officieel geopend. De tuin is bedoeld als eerbetoon aan onderzoekers die al vóór de moderne wetenschap planten, stoffen en natuurlijke processen bestudeerden.

Tijdens de opening legde botanisch filosoof Norbert Peeters uit dat planten op basis van zonlicht, water, koolstofdioxide en mineralen allerlei stoffen kunnen maken. Dat lijkt enigszins op alchemie, al zetten planten geen bestaande stoffen om in andere stoffen. Alchemisten probeerden dat juist wel. Tussen ongeveer 1200 en 1600 zochten zij onder meer naar de Steen der Wijzen, waarmee metalen in goud zouden kunnen worden veranderd, ziekten genezen en levens verlengd. Ook in onder meer het Oude Egypte, China, het hellenistische Griekenland en het vroegmiddeleeuwse Midden-Oosten werd naar zulke omzettingen gezocht.

Hoewel chemische omzetting van metalen in goud onmogelijk bleek, leverden alchemisten belangrijk voorwerk voor de scheikunde, natuurkunde en geneeskunde. Zij onderzochten planten als levende laboratoria en ontwikkelden technieken om werkzame stoffen te bestuderen en te winnen. Zo verbeterden zij het destilleren, gebruikten ze alcohol om stoffen te extraheren die niet in water oplossen en maakten ze poeders en kristallen door vloeistoffen langzaam te laten verdampen. Die kennis droeg bij aan het begrip van de geneeskracht van planten.

De Alchemistentuin laat volgens de Hortus zien hoe de mens in de westerse wereld steeds onderzoekender naar planten en natuur is gaan kijken. Wethouder Robert te Beest noemde de tuin een waardevolle aanvulling op Hortus Alkmaar, die volgens hem de grootste collectie geneeskrachtige planten van Nederland beheert. De gemeente is trots op de erkende botanische tuin binnen de stadsgrenzen.