AIVD: nationale veiligheid nog nooit van zoveel kanten onder druk
In dit artikel:
De AIVD waarschuwt dat jongeren steeds prominenter opduiken in veiligheidsonderzoeken: het aantal onderzoeksdoelen tot 24 jaar is vorig jaar verder toegenomen en vormt een van de redenen waarom de dienst het huidige dreigingsbeeld als ongekend ernstig omschrijft. Nieuwe hoofd Simone Smit zegt dat de nationale veiligheid langdurig van veel kanten onder druk staat; zij benadrukt dat jongeren online radicaliseren, zowel richting jihadisme en rechts-terroristische ideologieën als als doelwit voor rekruteringspogingen door buitenlandse diensten.
Jihadisme blijft de grootste terroristische dreiging. IS-ideologie is online wijd verspreid en jonge jihadisten zijn actief in het produceren en verspreiden van content. In 2025 leidde AIVD-informatie tot de aanhouding van elf verdachten door de politie; van die groep waren er zes jonger dan 24. Volgens de dienst vormt de groep jongeren inmiddels ongeveer een derde van de personen met jihadistische intenties die de AIVD volgt.
Naast klassieke jihadistische aanzetten signaleert de AIVD een relatief nieuw fenomeen dat de dienst ‘nihilistisch gewelddadig extremisme’ noemt: voornamelijk jonge aanhangers die geweld en haat verheerlijken, het leven als zinloos zien en actief proberen anderen tot extreem sadistisch gedrag aan te zetten. Op platforms als Telegram, Discord en zelfs Roblox bestaan chatgroepen waarin deelnemers worden gepusht tot zelfbeschadiging, dierenmishandeling, suïcide of dodelijk geweld; deelnemers vergroten hun status door slachtoffers zo extreem mogelijk te laten handelen. De politie spreekt in dit verband van de zogenoemde COM-groepen; onderzoek wees recent uit dat ruim zeventig Nederlanders bij deze netwerken horen, veelal minderjarigen. Meerdere verdachten zijn vastgezet, onder wie Justin B., die wordt gelinkt aan ‘No Lives Matter’ en wordt verdacht van ernstige misdrijven waaronder verkrachting van een minderjarige en bezit van kinderporno.
De AIVD rapporteert ook dat Rusland Nederlandse jongeren inzet voor spionageactiviteiten: zogenoemde ‘low-levelagenten’ worden via apps als Telegram benaderd om tegen betaling data te verzamelen. In een casus van september liepen twee tieners met een wifi-sniffer bij gebouwen van Europol, Eurojust en de Canadese ambassade. Volgens de dienst is deze aanpak een reactie op het grote aantal Russische inlichtingenofficieren dat sinds 2022 is opgepakt.
In het extreemrechtse domein ziet de AIVD twee lagen: een bredere, voornamelijk niet-gewelddadige beweging en een kleinere, gewelddadigere groep. Thema’s als ‘remigratie’ (het massaal vertrek van mensen met migratieachtergrond uit Europa) worden breed uitgedragen en er is een trend van ‘intredepolitiek’ — pogingen van extremisten om via politieke of bestuurlijke functies invloed te verkrijgen. Voorbeelden zijn de Geuzenbond en de rechts-extremistische leider Thomas D., die opgepakt werd voor wapenbezit. De dienst signaleert ook toenemende samenwerking tussen criminele netwerken en statelijke actoren (zoals Iran, China en Rusland): criminelen voeren offensieve taken uit — van spionage tot geweld tegen dissidenten — in ruil voor bescherming of een veilige verblijfplaats. De moord op een Iraanse dissident in Schoonhoven wordt in dit licht als mogelijk voorbeeld genoemd.
De AIVD legt een verband tussen de online leefwereld van jongeren, de aantrekkingskracht van extremistische subculturen en externe rekruteringsinspanningen. Naast opsporing roept de dienst impliciet op tot meer preventie en waakzaamheid — vooral omdat ouders vaak geen zicht hebben op wat hun kinderen online meemaken.