AI verandert niet alleen ons leven, maar ook dat van dieren | opinie
In dit artikel:
Promovendus Eline de Jong (Universiteit van Amsterdam) waarschuwt dat de ethische discussie rond kunstmatige intelligentie te veel op mensen is gericht, terwijl AI ingrijpende gevolgen heeft voor dieren — positief en negatief. In de huidige berichtgeving en beleidsdebatten gaat het vaak over zelfrijdende auto’s, deepfakes en arbeidsverandering, maar zelden over hoe dezelfde technologie levens van dieren verandert.
De Jong noemt concrete voorbeelden: AI kan migratiepatronen van wilde dieren volgen, stroperij voorspellen en zo bescherming verbeteren, en mogelijk dierproeven vervangen door alternatieven zoals de roborat. Tegelijkertijd kan AI schade veroorzaken: autonome voertuigen herkennen soms geen herten of honden, AI kan intensieve veehouderij verder optimaliseren (slachtmethodes, voeding, genetica) en zo dierenleed vergroten, en veel innovaties worden eerst op dieren getest — ook medische en militaire AI-toepassingen kunnen leiden tot meer proeven.
Daarnaast is er een indirect effect: monitoring en automatisering in de veehouderij maken het contact tussen mens en dier afstandelijker. Als zorg en toezicht via sensoren en schermen verlopen, dreigt het dier gereduceerd te worden tot meetbare productiedata in plaats van een individueel wezen met gevoelens. De Jong stelt dat het kwantificeren van welzijn niet automatisch betekent dat welzijn daadwerkelijk beter wordt.
Ook bias in AI speelt een rol buiten de mens: taalmodellen reproduceren speciesistische aannames waarbij dieren vooral als middelen worden gezien. Dat weerspiegelt en versterkt maatschappelijke ideeën over dieren en kan beleidskeuzes en gebruik van technologie richting geven — denk bijvoorbeeld aan recepten of aanbevelingen die vlees als vanzelfsprekend kiezen.
De kern van De Jongs betoog is dat huidige ethische kaders, waaronder het in Europa dominante idee van “mensgerichte AI”, tekortschieten omdat ze de morele en juridische positie van dieren negeren. Dieren vallen binnen onze morele kring en zijn beschermd via Europese regels en de Nederlandse Wet dieren; daarom verdienen hun belangen ook expliciet aandacht bij AI-ontwikkeling en regelgeving. Ze pleit voor een bredere morele ambitie: erkenning en afweging van de mogelijke schade en voordelen van AI voor dieren, niet alleen voor mensen.