AI onthult: Romeinse steen in museum Heerlen is bordspel

In dit artikel:

Een bijna 2000 jaar oud ovaal stuk kalksteen uit de collectie van Het Romeins Museum in Heerlen blijkt een strategiespelbord te zijn. In de steen is een gegraveerde rechthoek met vier schuine strepen zichtbaar; tot nu toe was onduidelijk waarvoor die tekens dienden. Restaurateur Luk van Goor maakte zeer gedetailleerde 3D-scans waarmee micro-slijtage zichtbaar werd: sommige groeven zijn fracties van een millimeter dieper en de randen zijn afgewerkt, wat wijst op een voltooide gebruiksvoorwerp in plaats van ruwe steen.

Onderzoekers van de Universiteit Maastricht trainden het AI-model Ludii met spelregels van ongeveer honderd middeleeuwse en oudere spellen uit hetzelfde cultuurgebied. Ludii genereerde tientallen plausibele regelsets en speelde die tegen zichzelf om varianten te vinden die menselijk spelgedrag opleveren. Eén regelset leidde tot pionbewegingen die exact overeenkomen met het slijtagepatroon op de 3D-scans. Volgens conservator Karen Jeneson sluit dat andere verklaringen — zoals een puur decoratieve functie — uit.

Het ontdekte spel was een blokkadespel waarbij spelers pionnen van glas, bot of aardewerk gebruikten om de tegenstander in de weg te zitten. De vondst toont aan dat zulke strategiespellen al in de Romeinse tijd werden gespeeld, veel eerder dan eerder werd aangenomen. De voorgestelde spelregels zijn online beschikbaar via de Universiteit Maastricht.