„AI helpt ons, maar brengt verloren paradijs niet terug"
In dit artikel:
Paus Leo XIV waarschuwde in zijn eerste encycliek voor kunstmatige intelligentie. In Nederland is het onderwerp ook langzaam binnengedrongen bij protestantse kringen, maar brede, landelijke bezinning ontbreekt nog.
Binnen de Gereformeerde Gemeenten (GG) is er volgens Peter Kieviet, secretaris van het deputaatschap kerk, gezin, jeugd en onderwijs, geen centrale vraag of project rondom AI ontstaan. Plaatselijke kerkenraden houden er wel mee bezig en de GG doet mee met de Yona Foundation, waarvan een position paper als nuttig wordt gezien. Kieviet benadrukt dat kerken het thema niet moeten laten liggen, omdat AI consequenties heeft voor prediking, catechese en kerkelijk beleid.
Bij de Raad van Kerken — waar vijftien kerken, inclusief de Rooms-Katholieke Kerk, bij zijn aangesloten — staat nadenken over AI volgens voorzitter Coen Wessel nog in de kinderschoenen. Mogelijk pakt de beraadgroep geloof en kerkelijke gemeenschap het op, maar dat is nog niet besloten.
Academische instellingen verbonden aan kerken lopen meer voorop. Marcel Barnard (voormalig hoogleraar PThU) heeft zijn afscheidscollege aan AI gewijd en schreef het boek God in bits & bites over informatietechnologie en geloof. Op Goed Gerucht, een vernieuwingsbeweging van protestantse theologen, organiseerde in 2023 al een studiedag over AI, met onderwerpen als het gebruik van chatbots voor preken en de ethische implicaties van technologie.
Aan de Theologische Universiteit Apeldoorn (TUA) nam beleidsmedewerker Rian Leune het onderwerp actief op. Hij hanteert twee theologische uitgangspunten — dat mensen wezenlijk relationeel zijn en dat we leven buiten het verloren paradijs — en vertaalde die naar praktijkvragen voor onderwijs en pastoraat. Leune waarschuwt dat onderwijs meer is dan kennisoverdracht: het is inwijding in een wereld, met ontmoeting en verwondering. AI mag hulpmiddel zijn, maar mag de sociale en vormen-de rol van onderwijs niet verdringen.
Praktische handvatten formuleerde Leune als vier B’s: beslissen, beheersen, beoordelen en beschermen. Een concreet voorbeeld: een student levert een essay waarin AI heeft meegewerkt; de instelling kan dat niet altijd voorkomen, maar wél vragen of de student de inhoud kan verantwoorden, beoordelen en zich die eigen maken. Samen met de CHE organiseert Leune binnenkort een workshop voor theologen om beroepswaarden en ethiek te bespreken. Voor predikanten is er ook een existentieel dilemma: hoe verhoudt sterk leunen op AI zich tot het ervaren van leiding door de Geest?
Kortom: binnen protestantse gemeenten en aan kerktheologische instellingen groeit het bewustzijn, maar een brede, georganiseerde reflectie ontbreekt nog. Het advies van betrokkenen is helder: kritisch, theologisch en praktisch doordenken — en snel handelen — om niet achter de technologische ontwikkelingen aan te lopen.