AI-chatbots negeren lokale partijen bijna volledig: Big Tech helpt Den Haag de dorpen uitwissen
In dit artikel:
Onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) laat zien dat veelgebruikte AI-chatbots vrijwel nooit lokale partijen aanbevelen als stemadvies voor de gemeenteraadsverkiezingen. In minder dan 1% van de gevallen waarin een chatbot een eerste voorkeur aangaf, ging die naar een lokale partij — terwijl lokaal politiek in de vorige gemeenteraadsverkiezingen ruim dertig procent van de stemmen kreeg. AP-voorzitter Aleid Wolfsen overhandigde het rapport donderdag aan minister Pieter Heerma.
De AP testte vijf systemen: ChatGPT, Claude, Gemini, Grok en Mistral. Hoewel chatbots volgens het onderzoek eigenlijk ongeschikt zijn als stemhulp, gaven drie van de vijf bij verzoeken vrijwel altijd toch een advies, vaak met een uitgesproken voorkeur voor één partij. Slechts in zeven procent van de verzoeken werd helemaal geen advies gegeven; soms werd aanvankelijk gezegd dat er onvoldoende informatie was, maar met internettoegang volgde alsnog een aanbeveling.
Een belangrijke verklaring is het trainingsmateriaal: chatbots leren vooral van grote, online bronnen waarin lokale partijen weinig en vaak verouderde informatie hebben. Daardoor ontstaat een vertekend en gepolariseerd beeld van het politieke landschap. De adviezen zijn moeilijk te controleren en niet transparant, en er bestaan geen effectieve waarborgen om het geven van stemadvies te reguleren. Onder de Europese AI-wetgeving vallen systemen die stemgedrag sturen mogelijk onder de strengere regels voor hoogrisicosystemen.
De AP roept aanbieders op maatregelen te nemen. Kiezers wordt aangeraden chatbots niet te gebruiken voor stemkeuze maar betrouwbare hulpmiddelen te raadplegen (bijv. StemWijzer, Kieskompas), nieuws en partijprogramma’s en meerdere bronnen te controleren. Een lijsttrekker van een lokale partij signaleert dat dit patroon lokale stemmen onzichtbaar maakt en roept kiezers op op 18 maart zichtbaar te maken dat lokale politici er nog steeds zijn.