Hoorns afzagen helpt tegen stropers, maar heeft effect op gedrag neushoorn

In dit artikel:

Onderzoek in de Zuid-Afrikaanse regio Greater Kruger, waarin het bekende Nationaal Park Kruger ligt en waar een kwart van alle Afrikaanse neushoorns leeft, toont aan dat het preventief afzagen van neushoornhoorns stroperij met bijna 80 procent vermindert. Tussen 2017 en 2023 leidde deze ingreep tot een daling van 78 procent in het aantal gedode neushoorns, terwijl het slechts 1,2 procent van het totale anti-stroperijbudget kostte. Andere beschermingstechnieken zoals patrouilles, cameratoezicht, politiehonden, helikopters of het injecteren van radioactief materiaal in hoorns bleken weinig effect te sorteren.

De methode houdt in dat de hoorns van de dieren onder verdoving met een elektrische zaag worden verwijderd, waarna ze na anderhalf tot twee jaar weer aangroeien en de procedure herhaald moet worden. Hoewel het afzagen geen pijn zou doen, zorgt het wel voor stress bij de dieren. Daarnaast vertonen onthoornde neushoorns ander gedrag: ze bewegen zich minder en lijken terughoudender, wat mogelijk gevolgen kan hebben voor hun natuurlijke evolutie en sociale interacties. Ook blijft een stomp van de hoorn achter, wat sommige stropers alsnog aanspoort om de dieren te doden.

De grote drijfveer van stroperij is de vraag naar neushoornhoorns in Aziatische landen, met name Vietnam en China, waar valse claims over de geneeskrachtige en seksuele stimulerende werking van hoornpoeder circuleren. Ondanks wetenschappelijke ontkrachting van deze mythes, betalen smokkelaars nog steeds tienduizenden euro's voor een hoorn. Professionele criminele bendes zetten vaak arme mensen uit onder meer Mozambique in om te stroperijen uit te voeren, wat het probleem complex maakt.

Experts benadrukken dat het hoorn afzagen een uiterste noodmaatregel moet blijven, vanwege de ecologische en ethische bezwaren. Neushoornhoorns hebben belangrijke functies in hun gedrag en overleving, zoals territoriumafbakening en verdediging tegen roofdieren. Bovendien is het noodzakelijk om de onderliggende oorzaak van stroperij aan te pakken: de vraag naar hoorns in de markt. Dit vereist strengere wetshandhaving in consumptielanden en bewustwording om de mythe van de geneeskrachtigheid uit te bannen.

De situatie blijft zorgelijk; in 2023 waren er al 103 dode neushoorns geregistreerd in Zuid-Afrika, nadat er vorig jaar 420 omkwamen door stroperij. De onderzoekers en betrokken beschermers hopen dat het afzagen van hoorns een tijdelijke maatregel is totdat de oorzaak van stroperij structureel is aangepakt. Intussen is het gebleken de meest effectieve manier om neushoorns beter te beschermen tegen de dodelijke dreiging van stropers.