Afval? Grondstof! Hoe bermmaaisel als bodemverbeteraar bijdraagt aan biodiversiteit en schoon water
In dit artikel:
In de Achterhoek experimenteren boeren en burgers sinds 2016 met het composteren en hergebruiken van bermmaaisel om landbouwbodems en grondwaterkwaliteit te verbeteren. Initiatiefnemer HOEduurzaam (Haarloseveld en Olden Eibergen, gemeente Berkelland) werkt met een vaste kern van zo’n vijftien boeren die bermmaaisel composteren en op akkers inzetten; in het bredere projectgebied van 1.200 hectare nemen ongeveer dertig boeren deel.
De aanleiding is dubbel: steeds meer gemeenten schakelen over op ecologisch bermbeheer — minder en gefaseerd maaien zodat bloemen en insecten langer kunnen bloeien — maar weten vaak niet wat ze met het maaisel moeten doen en betalen nu voor afvoer. HOEduurzaam onderzocht of dat maaisel lokaal nuttig kan worden ingezet als bodemverbeteraar. Aanvankelijk waren er twijfels over regelgeving (bijvoorbeeld een maximaal vervoer van 5 km en eisen aan reinheid) en over risico’s zoals onkruiden en plastic. Na negen jaar blijkt die vervuiling mee te vallen; met goede afspraken en controles haalt de loonwerker ongewenst materiaal eruit.
Praktisch levert bermcompost meerdere voordelen: het verhoogt het organisch stofgehalte, stimuleert het bodemleven, verbetert waterretentie en maakt de bodem weerbaarder. Daardoor spoelen er minder meststoffen uit naar het grondwater, wat zowel de drinkwaterkwaliteit als de opbrengst en productiviteit van het land ten goede komt. Monitoring toont kleine jaarlijkse procentuele verbeteringen van het bodemleven, maar in combinatie met maatregelen als klei-opbreng en vanggewassen ontstaan substantiële stappen vooruit.
Er zitten wel logistieke haken aan. Gemeenten maaien vaak al in juni, terwijl boeren meestal pas in het najaar plek hebben om maaisel op te slaan en te laten composteren; boeren moeten de hopen af en toe omzetten voor goede vertering. Financieel kan het lokale hergebruik gemeenten besparen op afvoerkosten en komen akkerbouwers soms in aanmerking voor vergoedingen via agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Voor sustained succes zijn duidelijke afspraken tussen gemeenten, loonwerkers en boeren cruciaal.
Provincie Gelderland ondersteunt ecologisch bermbeheer als kans voor biodiversiteitsherstel en organiseert via Landschapsbeheer Gelderland sinds 2019 een Leernetwerk; op 4 december werd het jaarlijkse symposium gehouden en kreeg Nijmegen de Beste Bermbokaal. Volgens HOEduurzaam blijft de kernboodschap dat integrale winst voor biodiversiteit, waterkwaliteit en landbouwbodems op termijn meer oplevert dan de initiële kosten.