AfD-watcher Justus Bender: 'Het idee dat extreem-rechts, eenmaal aan de macht, vanzelf zijn betovering zal verliezen is echt onzin'

In dit artikel:

Journalist en AfD-kenner Justus Bender schetst in zijn bestseller *Deutschland 2033* hoe Alice Weidel in 2033 bondskanselier wordt en de Duitse democratie vervolgens grotendeels van binnenuit ontmantelt. Hij benadrukt dat het geen voorspelling is, maar een mogelijk scenario dat laat zien op welke momenten Duitsland nog andere keuzes kan maken. De aanleiding is de sterke groei van de AfD en de politieke crisis waarin Duitsland volgens Bender eind september 2026 verkeert.

In zijn scenario wordt de AfD bij de Bondsdagverkiezingen van 2029 de grootste partij, maar sluit de CDU nog geen coalitie met haar. Onder leiding van een nieuwe generatie christendemocraten gebeurt dat vier jaar later alsnog. De partij haalt in januari 2033 36 procent van de stemmen. Vermoeidheid over jarenlange waarschuwingen voor de AfD en de wens om haar eindelijk verantwoordelijkheid te laten nemen, maken een coalitie met de CDU voor veel kiezers aanvaardbaar. Weidel wordt uiteindelijk kanselier.

De nieuwe regering voert een bindend referendum in, verankert een christelijke Duitse ‘Leitkultur’ in de grondwet en maakt het verspreiden van ‘valse berichten’ strafbaar. Een omstreden oud-chef van de binnenlandse veiligheidsdienst wordt hoogste aanklager en laat mediabedrijven doorzoeken. Boetes en invallen leiden tot zelfcensuur, terwijl ambtenaren uit angst zwijgen. Via een personeelscommissie plaatst de AfD bovendien honderden partijgetrouwen op invloedrijke posities binnen de overheid. Een referendum over de publieke omroep levert een nipte meerderheid voor afschaffing op, al wordt uiteindelijk vooral sterk bezuinigd.

De CDU ontdekt te laat dat juridische instituties het tempo van de machtsgreep niet kunnen bijhouden. Wanneer rechters regeringsplannen proberen tegen te houden, worden zij door Weidel als vijanden van het volk weggezet. De CDU stapt uit de regering en hoopt op nieuwe verkiezingen, maar intussen kan de AfD verder regeren. In het dystopische slot heeft Weidel zelfs haar eigen partij niet meer nodig en kroont zij zich tot ‘Volkskanzler’.

Bender trekt parallellen met 1933, zonder de AfD simpelweg een nationaalsocialistische partij te noemen. Volgens hem worden historische waarschuwingstekens te vaak weggewuifd uit angst voor ongepaste vergelijkingen. Ook Hitler presenteerde zich aanvankelijk als verdediger van de republiek, terwijl plannen voor een dictatuur later grotendeels werden uitgevoerd. De felle afweer van de AfD tegen beschuldigingen van extremisme vindt Bender daarom betekenisvol.

De partij wordt volgens hem niet door één consistente ideologie bijeen gehouden. Ze profiteert juist van dubbelzinnigheid: radicale uitspraken over migratie en ‘remigratie’ kunnen door kiezers verschillend worden geïnterpreteerd, terwijl partijleden zich achter het officiële programma verschuilen. Interne conflicten en schandalen hebben haar succes nauwelijks aangetast. De aantrekkingskracht berust vooral op emotie, wantrouwen tegenover ‘het systeem’ en sociale media, waar gevoelens en verdachtmakingen vaak zwaarder wegen dan feiten of economische gevolgen.

Bender waarschuwt dat een partij die zo diffuus en moeilijk grijpbaar is, de klassieke democratische regels en controlemechanismen kan overbelasten. Hij laat in het midden of de AfD verboden moet worden, maar stelt wel dat een dergelijke beweging alleen effectief kan worden tegengehouden zolang zij klein is. Het idee dat regeringsverantwoordelijkheid haar vanzelf gematigder of minder aantrekkelijk maakt, noemt hij gevaarlijk naïef.