AfD kan deze week de Brandmauer breken

In dit artikel:

Bij de deelstaatverkiezingen van 6 september in Sachsen-Anhalt kan de Duitse AfD de zogenoemde Brandmauer doorbreken. De partij staat in de peilingen rond 42 procent. Als meerdere kleinere partijen de kiesdrempel van 5 procent niet halen, zou de AfD zelfs een absolute meerderheid van de zetels kunnen behalen. Ook landelijk groeit de partij: met 28 procent staat zij ruim voor, terwijl CDU/CSU en SPD samen op 33 procent uitkomen. Tegelijk is 76 procent van de Duitsers ontevreden over de federale regering en is bondskanselier Friedrich Merz zeer impopulair.

De auteur stelt dat de Duitse politiek en media zich vooral richten op het tegenhouden en waarschuwen voor de AfD. Volgens hem werkt dat steeds vaker averechts: kiezers die vinden dat het politieke systeem faalt, kiezen juist voor de partij die zich tegen dat systeem keert. De belangrijkste oorzaak van de groeiende AfD-steun is volgens de auteur echter het migratiebeleid. Onderzoek zou erop wijzen dat zorgen over migratie een groot deel van de verschillen in AfD-steun en stemgedrag verklaren. Migratie was bovendien de belangrijkste prioriteit van kiezers bij de bondsdagverkiezingen van 2025.

Hoewel een ruime meerderheid van de Duitsers al sinds 1990 minder of geen asielmigratie wil, is die voorkeur volgens de auteur nauwelijks in beleid omgezet. Hij wijst op een kloof tussen politieke beloften en uitvoering. Merz kondigde een offensief voor terugkeer aan, maar Duitsland zette in de eerste helft van dit jaar 9.663 mensen uit, minder dan een jaar eerder. Van de meer dan een miljoen Syriërs zouden er volgens Merz veel terugkeren, maar in het meest recente kwartaal werden slechts drie Syriërs teruggestuurd. Tegelijk waren er in oktober 2025 volgens BILD 934.553 afgewezen asielzoekers in Duitsland en bereikte het aantal naturalisaties in 2025 een record van 332.500.

Die combinatie van hoge migratie, beperkte terugkeer en politieke onwil voedt volgens de auteur het gevoel dat de staat de controle kwijt is. Beledigende of afwijzende reacties van politici op zorgen over migratie versterken dat sentiment. Daardoor kan de Brandmauer volgens hem juist door de middenpartijen zelf worden verzwakt. Hij verwerpt verklaringen die de groei van radicaal-rechts vooral zoeken in sociaaleconomische problemen of de achteruitgang van publieke voorzieningen; volgens hem staan de migratievoorkeuren van kiezers centraal.

De ontwikkeling is niet uniek voor Duitsland. In verschillende West-Europese landen groeien extreemrechtse partijen. De auteur noemt onder meer de FPÖ in Oostenrijk en Marine Le Pen in Frankrijk. Het uitsluiten van zulke partijen werkt volgens hem alleen wanneer traditionele partijen tegelijk iets doen aan de zorgen over migratie. Denemarken en Zweden dienen daarbij als voorbeelden.

In Denemarken veranderden de sociaaldemocraten onder premier Mette Frederiksen vanaf 2015 van koers. Zij steunden strengere asiel- en integratieregels, legden meer nadruk op tijdelijke bescherming en terugkeer en wilden prikkels om naar Denemarken te komen beperken. Sommige migranten moeten eerst 37 uur werken om een uitkering te ontvangen. Het aantal asielaanvragen daalde sterk: in 2025 waren het er 1.961. Ook extreemrechts verloor electorale steun. De Deense Volkspartij zakte van 21 procent in 2015 naar 2,63 procent in 2022, terwijl radicaal-rechtse partijen dit jaar samen ongeveer 16 procent haalden.

Ook Zweden voerde vanaf 2022 een strengere koers in. De regering beperkte mogelijkheden voor asiel- en gezinsmigratie, stelde strengere voorwaarden aan arbeidsmigratie en naturalisatie en benadrukte terugkeer en tijdelijke verblijfsrechten. In 2025 lag het aantal asielaanvragen 97 procent onder de piek van 2015 en 30 procent onder dat van 2024. De Zweden Democraten, die de regering gedoogsteun geven, staan in de peilingen rond 19 procent, iets lager dan hun verkiezingsresultaat van 20,5 procent in 2022.

De conclusie van de auteur is dat middenpartijen radicaal-rechts niet vooral verzwakken door het uit te sluiten, maar door kiezerszorgen over migratie om te zetten in streng, geloofwaardig en uitvoerbaar beleid. Duitsland doet volgens hem het tegenovergestelde en ondermijnt daarmee zijn eigen democratische midden.