AfD is klaar om geschiedenis te schrijven: hoe een kleine deelstaat Duitsland definitief kan veranderen

In dit artikel:

In Saksen-Anhalt, een Oost-Duitse deelstaat met ruim twee miljoen inwoners, vinden vandaag verkiezingen voor het deelstaatparlement plaats. Alle aandacht gaat naar de extreemrechtse Alternative für Deutschland (AfD), die volgens de peilingen rond 40 procent staat. Daarmee komt een absolute meerderheid binnen bereik: door de Duitse kiesdrempel van 5 procent kan een partij daarvoor minder dan de helft van alle uitgebrachte stemmen nodig hebben.

De laatste peilingen geven de AfD nog geen meerderheid, maar sluiten die niet uit. Vooral de uitslag van de SPD en de Groenen is bepalend. Als een van beide partijen onder de kiesdrempel blijft, worden de zetels anders verdeeld en kan de AfD alsnog alleen gaan regeren. Dat zou voor de naoorlogse Bondsrepubliek een historisch precedent zijn.

De lokale AfD-leider Ulrich Siegmund heeft verklaard alleen minister-president te willen worden met een absolute meerderheid. De partij heeft zich intussen voorbereid op regeringsdeelname met een programma voor de eerste honderd dagen. Daarin staan onder meer het afschaffen van de schoolplicht, aparte klassen voor kinderen van migranten en vluchtelingen, minder aandacht voor de Holocaust, het weren van regenboogvlaggen, soepelere wapenwetten en een harde migratiekoers. De AfD pleit ook voor zogenoemde remigratie en wil zelf terugvluchten naar onder meer Afghanistan en Syrië organiseren. Een deel van die plannen valt echter niet onder de bevoegdheden van de deelstaat.

De partij wordt door de andere partijen uitgesloten via een zogenoemde Brandmauer: niemand wil met de AfD samenwerken. Zonder absolute meerderheid blijft de AfD dus in de oppositie. In dat geval dreigt volgens de auteur politieke instabiliteit. De CDU, die de huidige deelstaatregering leidt, zou met SPD, Groenen en mogelijk Die Linke moeten samenwerken om een meerderheid te vormen. Omdat de CDU ook samenwerking met Die Linke uitsluit, ligt een kwetsbare minderheidsconstructie voor de hand.

Het succes van de AfD heeft niet alleen met haar programma te maken. Veel kiezers stemmen volgens waarnemers uit onvrede met de gevestigde partijen, die er volgens hen nationaal en regionaal weinig van hebben gemaakt. Duitsland kampt met economische problemen, aangekondigde banenverlies bij Volkswagen, veiligheidszorgen en een impopulaire regering onder bondskanselier Friedrich Merz. De hervormingen van diens coalitie komen moeizaam op gang, waardoor het vertrouwen in vrijwel alle traditionele partijen is afgenomen.

In Oost-Duitsland speelt daarnaast een sterk identiteitsgerichte politiek. De AfD verzet zich tegen progressieve en multiculturele waarden, benadrukt een uitgesproken Duitse cultuur en flirt openlijk met Rusland. Migratie is belangrijk, maar verklaart volgens de auteur niet alleen waarom de partij in Saksen-Anhalt zo hoog scoort.

Welke uitslag er ook komt, de verkiezingen hebben gevolgen voor heel Duitsland. Een AfD-overwinning van deze omvang zou de politieke ‘Brandmauer’ verder onder druk zetten en aantonen dat Merz’ belofte om de laatste dam tegen regeringsdeelname van de AfD te zijn, steeds moeilijker vol te houden is. Ook in landelijke peilingen staat de partij inmiddels op ruime winst. Saksen-Anhalt kan daardoor uitgroeien tot een beslissend symbool van de toenemende politieke polarisatie in Duitsland.