AfD botst met Duits en Europees recht bij plannen voor migratie en asiel

In dit artikel:

De AfD in Saksen-Anhalt wil het migratie- en asielbeleid sterk aanscherpen met meer dan vijftig maatregelen. Uit een juridische analyse van Max Bauer van de ARD-redactie blijkt echter dat ongeveer twee derde daarvan niet uitvoerbaar is door een deelstaatregering. Bij circa een derde ontbreekt de bevoegdheid en een ander derde botst met Duits, Europees of internationaal recht.

Saksen-Anhalt kan bijvoorbeeld niet zelfstandig asielzoekers aan de grens weigeren. Volgens het EU-recht moet Duitsland asielaanvragen behandelen, ook wanneer iemand via een veilig derde land binnenkomt. Bovendien moet de deelstaat de asielzoekers opnemen die de federale overheid volgens de Königsteiner Schlüssel toewijst; momenteel gaat het om ongeveer 2,7 procent van het totaal. Een wettelijke noodclausule waarmee de AfD tijdelijk een volledige opnamestop wil invoeren, bestaat volgens de analyse niet.

Ook het stopzetten van opvang- en integratievoorzieningen, het invoeren van aparte klassen voor gevluchte kinderen en het sluiten van eigen terugkeerakkoorden met derde landen zijn juridisch problematisch of vallen buiten de bevoegdheden van de deelstaat. Buitenlands beleid en terugkeerafspraken behoren vooral tot de federale overheid. De analyse noemt daarnaast misleidende elementen in het programma. Zo heeft ongeveer 80 procent van de mensen die Duitsland formeel moeten verlaten een tijdelijke gedoogstatus, bijvoorbeeld door ziekte, ontbrekende documenten of een opleiding. Ook moeten asielzoekers eerst hun eigen vermogen aanspreken voordat zij steun ontvangen.

Toch zou een AfD-regering volgens Bauer wel degelijk invloed kunnen uitoefenen. Deelstaatautoriteiten hebben bij de uitvoering van bestaande migratiewetten enige beoordelingsruimte, bijvoorbeeld bij naturalisaties, permanente verblijfsvergunningen, werkvergunningen en uitzettingen. Procedures zouden kunnen worden vertraagd of regels strenger worden toegepast. Daardoor kunnen betrokkenen al schade ondervinden voordat rechters onrechtmatige besluiten terugdraaien.

Het begrip ‘remigratie’ krijgt in het AfD-programma meerdere betekenissen: van het terughalen van Duitse vakmensen tot het vertrek of de uitzetting van migranten. Bauer waarschuwt dat ruim geformuleerde regels over openbare veiligheid mogelijk breder worden ingezet dan bedoeld, bijvoorbeeld tegen migranten van wie politieke of maatschappelijke activiteiten de partij niet bevallen.

Die speelruimte is niet onbeperkt. De federale overheid kan via bindende voorschriften bepalen hoe deelstaten federale migratiewetgeving moeten uitvoeren en kan ingrijpen bij onrechtmatige toepassing. De analyse schetst daarom een dubbel beeld: veel AfD-beloften zijn juridisch onmogelijk, maar een deelstaatregering kan via dagelijkse besluitvorming wel een aanzienlijk strenger beleid voeren en juridische grenzen opzoeken.

De AfD in Saksen-Anhalt geldt sinds 2023 volgens de Verfassungsschutz als een bewezen rechts-extremistische organisatie. De partij vecht die kwalificatie aan; die procedure ligt momenteel stil.