Geert-Jan Knoops zou Hamasleden prima kunnen verdedigen. „Maar als advocaat heb je ook een menselijke kant"

In dit artikel:

In hun nieuwe boek *Leiders voor het gerecht* onderzoeken strafpleiter Geert-Jan Knoops en politicoloog Robin Ravensbergen de betekenis en beperkingen van het internationaal strafrecht. Het boek verschijnt op 25 augustus en is een vervolg op hun eerdere werk over de Nederlandse rechtsstaat. Volgens de auteurs bestaat er geen echte internationale rechtsstaat met een wereldregering, politie of neutrale macht die regels overal kan afdwingen.

Knoops en Ravensbergen beschrijven wel hoe die rechtsorde zich sinds de Tweede Wereldoorlog heeft ontwikkeld. De processen van Neurenberg en Tokio werden gevolgd door onder meer de tribunalen voor Joegoslavië en Rwanda. In 2002 werd het Internationaal Strafhof (ICC) opgericht om individuen te vervolgen voor de zwaarste internationale misdrijven. Dat hof moet niet worden verward met het Internationaal Gerechtshof (ICJ), dat geschillen tussen staten behandelt.

Het ICC geldt volgens de auteurs als een instituut van hoop én teleurstelling. Het maakt vervolging van oorlogsmisdaden, misdrijven tegen de menselijkheid en genocide juridisch mogelijk, maar kan landen niet dwingen verdachten over te dragen. Zo zijn er arrestatiebevelen tegen onder anderen de Russische president Vladimir Poetin en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, zonder dat zij voor het hof zijn verschenen. De grootste zwakte ligt volgens Knoops en Ravensbergen daarom niet alleen in de regels, maar vooral in het gebrek aan politieke wil om ze toe te passen wanneer dat politiek ongemakkelijk is. Het hof kan conflicten bovendien niet voorkomen en schrikt leiders niet automatisch af.

De advocaten waarschuwen tegelijk voor een al te snelle politieke beoordeling van internationale misdrijven. Over de vraag of in Gaza sprake is van genocide, willen zij geen definitief oordeel geven; dat is aan het ICJ. Ravensbergen ziet naar eigen zeggen wel aanwijzingen, terwijl Knoops benadrukt dat grote terughoudendheid nodig is zolang feiten en juridische kwalificaties niet vaststaan. Volgens hen moet de samenleving voorkomen dat ernstige termen zonder voldoende onderzoek worden overgenomen, zonder daarmee politici een excuus te geven om duidelijke signalen van misdrijven te negeren.

Knoops, die onder meer Geert Wilders, Marco Kroon en Marco Borsato verdedigde, heeft naar eigen zeggen ongeveer tien zaken bij internationale tribunalen gedaan. Hij vindt dat iedere verdachte recht heeft op een optimale verdediging, ongeacht diens reputatie of de ernst van de beschuldigingen. Dat geldt volgens hem in beginsel ook voor leiders en leden van organisaties als Hamas of Hezbollah. Zijn werk draait om de vraag wat bewezen kan worden, ook wanneer hij wordt geconfronteerd met zeer aangrijpende getuigenissen, zoals in een zaak over Sierra Leone.

De boodschap van het boek is daarmee niet dat internationaal recht alle problemen oplost, maar dat het een noodzakelijk houvast biedt. Zonder zulke regels zou de internationale samenleving volledig rechteloos zijn. Een Engelse vertaling verschijnt in november; de auteurs willen die onder meer via contacten bij het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken aan Donald Trump laten bezorgen.