Adviezen na bijna-botsing F-16 en lesvliegtuigje 'niet voldoende opgevolgd'
In dit artikel:
Op 16 november 2023 kwamen een F-16 en een klein lesvliegtuig boven Gelderland op nauwelijks gescheiden hoogte recht op elkaar af: het hoogteverschil bedroeg slechts 25 voet (7,5 meter). De straaljager kon het toestelje ternauwernood ontwijken. Als gevolg van dat bijna-ongeluk publiceerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) in oktober een rapport met meerdere aanbevelingen aan de ministeries van Defensie en Infrastructuur & Waterstaat. Volgens de OVV zijn die aanbevelingen zes maanden later nog niet voldoende opgevolgd.
De OVV wijst op een aantal oorzaken van het voorval en op structurele risico’s. Door meer en zwaardere oefeningen — onder meer met de snellere F-35 die dit jaar in gebruik is genomen — plus trainingen van buitenlandse eenheden, is het Nederlandse luchtruim drukker geworden. In het onderzochte geval gebruikten betrokken piloten en luchtverkeersleiders verschillende radiofrequenties, wat tot miscommunicatie leidde. Bovendien vlogen beide toestellen tijdens het incident in een deel van het luchtruim waar luchtverkeersleiding geen scheiding biedt en piloten het ‘kijk-en-wijk-uit’-principe moeten toepassen. De OVV stelt dat die zelfverantwoordelijkheid kwetsbaar is, zeker wanneer snelheidsverschillen groot zijn en langzamere toestellen weinig tijd hebben om uit te wijken.
De raad drong er bij de ministeries op aan een risicoanalyse te maken, de communicatie tussen burger- en militaire luchtvaart te verbeteren, vast te leggen wie welke veiligheidsverantwoordelijkheid heeft en de registratie van bijna-incidenten te verbeteren. De OVV waarschuwt dat bijna-botsingen vaker voorkomen dan zichtbaar is door onvoldoende registratie.
De ministeries hebben enkele stappen gezet, maar volgens de OVV zijn plannen te vaag en ontbreekt duidelijkheid over timing, concrete maatregelen en wie de eindverantwoordelijkheid draagt. Defensie meldt dat een onderzoek naar verbeterde communicatie loopt en dat resultaten eind juni worden verwacht. Erica Bakkum van de OVV benadrukt dat er sneller en doortastender moet worden opgetreden: "We vinden echt dat er meer moet gebeuren."