Advies commissie-Asscher: geef duizenden geroofde objecten en kunstwerken terug aan Joodse gemeenschap
In dit artikel:
Een commissie onder leiding van oud-minister Lodewijk Asscher adviseert minister Rianne Letschert en het Centraal Joods Overleg (CJO) om duizenden voorwerpen die tijdens de Tweede Wereldoorlog van Joodse Nederlanders zijn geroofd en waarvan geen rechtmatige eigenaar meer kan worden achterhaald, over te dragen aan de Joodse gemeenschap. Het gaat om bijna 3.700 objecten uit de Nederlands-Kunstbezit-collectie — schilderijen, meubels, servies, tapijten en andere gebruiksvoorwerpen — die sinds de oorlog door de staat worden beheerd en grotendeels ongezien in het depot in Amersfoort liggen.
Na de bevrijding werden veel werken door geallieerden teruggehaald, maar volgens de commissie heeft de Nederlandse overheid daarna nauwelijks moeite gedaan om bezittingen te restitueren. Pas vanaf 1998 begon systematisch herkomstonderzoek; sindsdien zijn 481 stukken teruggegeven, maar voor een groot deel ontbreken nu nog eigenaren doordat families tijdens de Holocaust uitgemoord zijn. De commissie noemt deze objecten "verweesd" en benadrukt dat het langdurig opslaan in depots de verhalen en levens van de oorspronkelijke eigenaren verhult.
Het bevel: geef die verweesde roofkunst een zichtbare, waardige bestemming binnen de Joodse gemeenschap, zonder de mogelijkheid voor toekomstige restitutievorderingen te blokkeren. Aanbevelingen omvatten de oprichting van een onafhankelijke stichting (bij voorkeur verbonden aan het Joods Museum) die de collectie tentoonstelt en programmeert, het verbod op verkoop van de werken en een jaarlijkse rijksubsidie van 400.000 euro; het museale fysieke beheer blijft bij de staat. Verder zou bij tentoongestelde stukken verplicht uniform informatieteken moeten worden geplaatst om duidelijk te maken dat het om geroofd bezit gaat. De commissie raadt ook aan nieuw ontdekt roofgoed op morele gronden aan de collectie toe te voegen.
Het rapport is overhandigd aan Letschert en CJO-voorzitter Chanan Hertzberger; het kabinet stuurt binnenkort een reactie naar de Tweede Kamer. Er loopt nog een uitgebreid herkomstonderzoek waarvan de resultaten voor volgend jaar worden verwacht; moderne digitale middelen zoals AI kunnen dat onderzoek ondersteunen.