Advies aan kabinet: Geef boer pensioen in ruil voor zijn grond
In dit artikel:
De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) adviseert de regering om de vastgelopen Nederlandse grondmarkt actief te ontgrendelen, onder meer door fiscale prikkels weg te nemen en een speciaal pensioenfonds voor stoppende boeren op te zetten. In een advies van donderdag stelt de raad dat landbouwgrond in Nederland al decennialang, gecorrigeerd voor inflatie, met gemiddeld zo’n 3 procent per jaar stijgt; de prijs ligt inmiddels ongeveer negen keer hoger dan het Europese gemiddelde. Projectontwikkelaars betalen extra voor zogeheten ‘warme’ grond die mogelijk later voor woningbouw bestemd wordt, terwijl minder dan 2 procent van de grond jaarlijks via openbare verkoop van eigenaar verandert. Veel boeren die stoppen, houden hun grond aan en verhuren die om belastingafdracht en risico’s te vermijden; de grond fungeert zo ook als oudedagsvoorziening.
De Rli ziet twee knelpunten: ten eerste remmen belastingvoordelen zoals de landbouwvrijstelling en de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) de doorstroming op de grondmarkt; ten tweede belemmert de schaarste aan verkoopbare grond de overheid bij het verwerven van percelen voor maatschappelijke doelen zoals woningbouw, natuuruitbreiding, oefenterreinen voor Defensie en het bevorderen van duurzame landbouwpraktijken. Als antwoord stelt de raad voor de huidige fiscale voordelen om te zetten in een verplicht pensioenstelsel voor boeren. Stoppende boeren zouden hun grond kunnen inbrengen bij een grondbank van de overheid en in ruil een aantrekkelijk rendement uit het boerenpensioenfonds ontvangen. Die grond kan daarna beschikbaar worden gesteld aan jonge boeren die willen verduurzamen of extensiveren.
Andere aanbevelingen: verplichtingen koppelen aan subsidies (zoals hectaresteun) zodat ontvangers moeten verduurzamen; onderscheid maken in omgevingsplannen tussen ‘productielandbouw’ en ‘landschapsgronden’ waarbij laatstgenoemden beloond worden voor maatschappelijke diensten (natuur, biodiversiteit, recreatie); en desnoods dwangmiddelen inzetten zoals onteigening of het vestigen van een voorkeursrecht om ruimte te creëren voor publieke opgaven. De Rli trekt inspiratie uit de huisartsensector, waar ooit een verplichte pensioenregeling een soortgelijke blokkade bij praktijkovernames oploste.
Rli-raadslid Krijn Poppe en voorzitter Jan Jacob van Dijk waarschuwen dat sommige boeren het advies als een ruilhandel door de overheid kunnen zien, maar benadrukken dat het doel is om consistent beleid te voeren dat ook toekomstgerichte ondernemers helpt en publieke belangen veiligstelt.