Ad Visser over David Bowie, tien jaar na zijn dood. 'Album 'Blackstar' vertelde hoe hij als kunstenaar zijn afscheid van het leven wilde vormgeven'
In dit artikel:
In 2014 werd bij David Bowie leverkanker vastgesteld, maar alleen een zeer kleine kring wist daarvan. In stilte werkte hij verder aan muziek en theater; zijn laatste groet verscheen als het album Blackstar op 8 januari 2016, twee dagen vóór zijn overlijden op 10 januari 2016. Pas na zijn dood viel de symboliek van dat album en bijbehorende videowerk — met name het indringende project Lazarus — als puzzelstukken op hun plek: Bowie had zijn afscheid zorgvuldig als kunstwerk vormgegeven.
De documentaire David Bowie: The Final Act, die op NPO3 te zien is, belicht deze periode en laat experts aan het woord. Popkenner Johan van Slooten herinnerde Bowie als een toegankelijke, relativerende man die zijn succes nuchter bekeek en zich later wilde wijden aan kunst, toneel en liefdadigheid. Van Slooten wijst er ook op dat Bowie zakelijk pionierde: hij speelde een voortrekkersrol in het overdragen van rechten, een praktijk die later wijdverbreid werd.
Bowie-kenner Ad Visser zegt dat hij al in eerdere platen als The Next Day een onheilspellende ondertoon hoorde en dat Bowie stapje voor stapje afscheid nam van zijn alter ego’s. Visser interpreteert onder meer de video van Lazarus — waarin Bowie in een kast verdwijnt — als expliciete verwijzing naar zijn naderende eind. Volgens hem gebruikte Bowie zijn leven als kunstvorm en sloot hij het leven op een bewuste, artistieke manier af.
De film plaatst ook Bowies wisselende loopbaan in perspectief: projecten die commercieel minder aansloegen, zoals Tin Machine, waren volgens Visser onderdeel van een creatieve ontwikkeling, niet louter mislukkingen. Visser bekritiseert het platenwezen dat te veel op cijfers gericht is en plaatst Bowies voortdurende vernieuwing tegenover de vraag van labels naar herhaling. Hij haalt herinneringen op aan vroege ontmoetingen — van Space Oddity tot een iconisch Toppop-optreden in 1974 — om Bowies veelzijdigheid en impact te illustreren.
De documentaire wordt op vrijdag 9 januari om 22:10 uur uitgezonden op NPO3 en is daarnaast beschikbaar via npodoc.nl en NPO Start. Het portretteert Bowie als een kunstenaar die zijn laatste acte zorgvuldig regisseerde en daarmee een definitief, bedachtzaam afscheid naliet.