Actrice June Yanez speelt de 16-jarige Guadalupe, die haar zusje opvoedt terwijl ze zelf naar school probeert te gaan: 'Zo'n jongere staat in de overlevingsstand'
In dit artikel:
In repetitiestudio 1 van Internationaal Theater Amsterdam werken regisseur Zephyr Brüggen (1994) en actrice June Yanez (1997) aan de monoloog Het incident, met een nieuwe tekst van scenarioschrijver en filmmaakster Leila Sahir (1992). Centraal staat het leven van 16‑jarige Guadalupe: een leerling die naast school ook de zorg draagt voor een jonger zusje en het huishouden omdat moeder terug is in de Dominicaanse Republiek om voor de zieke grootmoeder te zorgen en vader afwezig is. Financiële krapte dwingt haar ’s ochtends eerst het zusje naar de lagere school te brengen — waardoor zij zelf te laat komt — en plaatst haar voortdurend in een overlevingsmodus waarin dromen en toekomstplanning niet aan de orde zijn.
Op het kleine witte podium in de studio, omringd door foto’s (onder andere van Thomas J. Price’s Moments Contained), een schermzwaard en een kommetje nepbloed, oefent Yanez een veeleisende solo. Ze speelt niet alleen Guadalupe maar schakelt tussen ongeveer vijftien stemmen die haar wereld bevolken; de voorstelling begint nadat “het incident” al heeft plaatsgevonden en bouwt aan een reconstructie vanuit het verwarde, zoekende hoofd van het meisje. Brüggen omschrijft de aanpak als een blik in dat “ontplofte hoofd”, waarbij rauwe realiteit en dromerige momenten samenkomen.
Het project ontstond uit de fascinatie van makers voor ongelijkheid binnen het Nederlandse onderwijssysteem, mede ingegeven door de documentaireserie Klassen en de uitleg van voormalig Amsterdamse wethouder Marjolein Moorman. Brüggen en Yanez willen laten zien hoe onderwijs alleen echt kansen biedt wanneer kinderen thuis voldoende rust, steun en middelen meekrijgen. Jongeren die voor huisgenoten moeten zorgen, hebben vaak niet de mentale ruimte om zich open te stellen voor school en begeleiding, waardoor ongelijkheden worden bestendigd. De makers benadrukken dat docenten niet als vijanden worden neergezet; wel wordt duidelijk hoeveel opvoedende verantwoordelijkheid leerkrachten dragen.
Yanez en Brüggen pleiten impliciet ook voor structurele veranderingen, zoals gemengde scholen waar kinderen langer in diverse samenstellingen samenblijven en van elkaar kunnen leren — een omslag die volgens hen noodzakelijk maar ingrijpend is. Het incident wil zo een gezicht geven aan de onzichtbare strijd van jonge mantelzorgers en de blokkades in het stelsel die hun toekomstkansen beperken.