Abstract, maar algemeen herkenbaar; kunstenaar Lou Loeber bracht haar kunst dichter bij het volk

In dit artikel:

In het Stedelijk Museum Schiedam is voor het eerst in 33 jaar een overzichtstentoonstelling van Lou Loeber te zien. De tentoonstelling laat zien hoe de Nederlandse kunstenaar haar leven lang zocht naar een kunstvorm die herkenbaar, reproduceerbaar en toegankelijk voor een groot publiek was.

Een belangrijk voorbeeld is Zeeland uit 1923: een strak opgebouwd landschap met dijk, zee, lucht en een opvallend rood baken. Loeber maakte daarvan achttien vrijwel identieke versies. Ze dateerde die allemaal met 1923, het jaar waarin ze het ontwerp maakte, ook wanneer ze de schilderijen pas later uitvoerde. Daarmee verzette ze zich tegen het idee dat een kunstwerk vooral waardevol is als uniek object. Door meerdere exemplaren te maken, wilde ze kunst minder afhankelijk maken van de rijke koper.

Loeber werd in 1894 geboren in een welgesteld, vrijzinnig gezin in Amsterdam en Blaricum. Haar vader liet voor haar een atelier bouwen, maar haar opleiding aan de Rijksakademie brak ze af omdat die te traditioneel was. In haar vroege werk verschoof ze van academische landschappen en portretten naar geometrisch opgebouwde composities. Ze kende het werk van De Stijl, Mondriaan, Kandinsky en Le Corbusier, maar koos niet voor volledige abstractie. Landschappen, portretten en stillevens bleven gebaseerd op de waarneming; die bracht ze terug tot eenvoudige, algemeen herkenbare vormen en kleuren.

Haar ideeën sloten aan bij de opvattingen van de Franse kunstenaar en schrijver Albert Gleizes. Hij vond dat schilderkunst, anders dan muziek, literatuur en beeldhouwkunst, te sterk draaide om de unieke hand van de maker. Een onpersoonlijke, geometrische kunst zou volgens hem opnieuw aan het volk kunnen toebehoren. Loeber maakte dit principe ook praktisch zichtbaar. In Schiedam hangen onder meer een werktekening, een schilderij en een zeefdruk van Slapenden naast elkaar, gemaakt tussen 1925 en 1974.

Vanaf 1925 was Loeber lid van de SDAP. Ze werkte daarnaast mee aan de Socialistische Kunstenaarskring, die kunst en maatschappij dichter bij elkaar wilde brengen. Hoewel ze uit een rijk milieu kwam, geloofde ze dat kunst aan de socialistische levenshouding kon bijdragen door eenheid en schoonheid uit te drukken en breed verspreid te worden. Ze koos dus niet vooral voor voorstellingen van armoede of arbeidersstrijd, zoals sommige geestverwanten verlangden.

Critici vonden haar werk in de jaren twintig soms onbegrijpelijk of kinderlijk, maar Loeber bleef belangstelling houden. De tentoonstelling toont werken uit openbare en particuliere collecties en laat zien dat haar kleurgebruik gevarieerder was dan dat van veel De Stijl-kunstenaars. Ook maakte ze boekillustraties en bleef ze tot op hoge leeftijd zoeken naar nieuwe manieren om waarneming te verbeelden. Na de Tweede Wereldoorlog werd haar werk lichter en energieker, terwijl ze haar uitgangspunten behield. In haar laatste jaren schilderde ze nauwelijks nog, maar schreef en tekende ze toelichtingen bij haar werk.