Aanvalsplan Landschap in actie: van ambitie naar uitvoering in het landschap
In dit artikel:
Het Aanvalsplan Landschap brengt een breed consortium van overheden, natuurorganisaties, kennisinstellingen en uitvoerders samen met de ambitie om minimaal 10% van het landelijk gebied te verrijken met landschapselementen. Met steun van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) en coördinatie door het Deltaplan Biodiversiteitsherstel zijn in zeven provincies negen projecten uitgevoerd. Tranche 1 leverde samen circa 350 kilometer aan nieuwe of versterkte landschapselementen op; tranche 2 is inmiddels van start gegaan en moet samen met tranche 1 uiteindelijk rond de 700 kilometer bereiken.
Stichting Landschapsbeheer Zeeland (SLZ)
In Zeeland coördineerde SLZ een project dat zich richtte op aanleg van niet-productieve landschapselementen op landbouwgrond. Op 38–39 locaties werkte SLZ nauw samen met agrariërs, terreinbeheerders en lokale aannemers. Per locatie werd maatwerk geleverd: individuele inrichtingsplannen, contractafspraken en praktijkuitvoering door boeren zelf of geselecteerde uitvoerders. Met ondersteuning bij inkoop en begeleiding werden ruim 40.000 stuks bosplantsoen geleverd via een leverancier (NL Plants). Resultaat: ongeveer 3,5 hectare aan bosjes en poelen en circa 15,7 kilometer aan hagen, bomenrijen en andere lijnvormige elementen (houtwallen, struweelhagen, knotbomenrijen, natuurvriendelijke oevers). De verspreiding van veel kleine ingrepen draagt bij aan een fijnmaziger en biodiverser agrarisch landschap. Belangrijke leerpunten zijn het belang van strakke organisatie, duidelijke afspraken, betrouwbare partners en aandacht voor toekomstig beheer.
ARK Rewilding Nederland — Boven-Geuldal
ARK voerde werkzaamheden uit in het stroomgebied van de Geul, met landschapselementen rond Noorbeek, Slenaken, Vijlen en Partij-Wittem. Waar de startopzet op drie locaties was gericht, leidde budgettaire herprioritering (minder inzet op beschermende rasters) tot uitbreiding naar acht locaties. Het project omvatte ontwerp, afstemming met grondeigenaren en uitvoering door aannemers; op sommige plekken volstonden markeerpalen in plaats van rasters om maaischade te voorkomen. Opgeleverd werd circa 6,6 hectare aan nieuwe structuren, ruim 40.000 stuks bosplantsoen, 105 bomen en enkele honderden aanvullende aanplantingen. De maatregelen variëren van struweelhagen en kleine bosjes tot boomgroepen en sluiten vaak aan op beekdalen en hellingen. Een belangrijke les: flexibiliteit in inzet van middelen kan de impact vergroten, maar vraagt extra inzet in planvorming, afstemming en administratie.
Vereniging Nederlands Cultuurlandschap — Brummen
Rond Brummen richtte de VNC zich op het versterken van het agrarisch cultuurlandschap met aandacht voor cultuurhistorie en ecologische verbindingen richting omliggende Natura 2000-gebieden. In samenwerking met meer dan zestien boeren en grondeigenaren zijn in één plantseizoen ongeveer 23,5 kilometer aan landschapselementen gerealiseerd: 13,2 km knip- en scheerhagen, 4,4 km elzensingels, 4,3 km struweelhagen en 1,6 km knotbomenrijen. De uitvoering combineerde eigen personeel en ingehuurde krachten; voor plantenmateriaal werd samengewerkt met gespecialiseerde leveranciers en Staatsbosbeheer. Belangrijke succesfactoren waren duidelijke communicatie richting agrariërs, een eenvoudige propositie en flexibiliteit in planning. Vergunningen en weersomstandigheden vormden de belangrijkste knelpunten.
Algemene conclusies en vooruitblik
De projecten tonen dat grootschalige landschapsversterking haalbaar is wanneer lokale samenwerking, maatwerk en heldere rolverdeling samenkomen. Doelstellingen van biodiversiteitsversterking, versterking van cultuurhistorie en het creëren van ecologische verbindingen worden concreet zichtbaar in het veld. Tegelijk benadrukken de projectleiders dat aanleg alleen niet voldoende is: kwaliteit van uitvoering, duidelijke afspraken over toekomstig beheer en administratieve inzet zijn cruciaal voor duurzaam effect. Met tranche 2 in uitvoering blijft de uitdaging om dit tempo en deze kwaliteit door te zetten zodat de ambitie van circa 700 kilometer landschapselementen realiteit wordt.