Aantal bijen daalt enorm: 'draconische maatregelen' nodig om tij te keren
In dit artikel:
Zweefvliegen en bijen in Nederland zijn de afgelopen decennia sterk afgenomen; lokale tellingen laten dalingen zien van 50–90 procent en gemiddeld krimpt elke soort jaarlijks met 3–4 procent. Van de meer dan 300 Nederlandse zweefvliegsoorten staat bijna de helft inmiddels op de rode lijst. Dat is zorgelijk omdat rond 80 procent van de bloemen en ongeveer 85 procent van de landbouwgewassen afhankelijk is van bestuivers — zonder hen zouden appels, peren, kersen, courgettes en komkommers in gevaar komen.
De Europese natuurherstelverordening verplicht lidstaten om de neergaande trend vóór 2030 om te buigen. Om die doelstelling te halen zijn volgens insectkundigen ingrijpende maatregelen nodig. Nu wordt in Nederland eerst grootschalig geïnventariseerd: EIS Kenniscentrum Insecten start een vijfjarige monitoring op 150 locaties, met vijf tellingen per jaar van april tot september. De tellingen, bekostigd door het ministerie van Landbouw, gaan uit van 7,5 fte en zijn de grootste ooit in Nederland.
Wetenschappers wijzen vier hoofdoorzaken aan voor de achteruitgang: te veel stikstof, middelen tegen plaaginsecten, klimaatverandering en het sterk geschoonde landschap waar weinig rommelhopen of bloemrijke randjes meer overblijven. Stikstofuitspoeling bevordert grasgroei die bestuivende insecten weinig oplevert, en bestrijdingsmiddelen werken indirect door zich via bladluizen op te hopen in de larven van bijvoorbeeld zweefvliegen. Het Planbureau voor de Leefomgeving stelde eerder dat mogelijk honderdduizenden hectares landbouwgrond omgevormd moeten worden tot natuur om lange termijndoelen te halen.
Onderzoekers roepen op tot een snelle afbouw van bestrijdingsmiddelen, stevige stikstofreductie en veel meer natuurinclusieve landbouw. Veel entomologen zijn kritisch over het steeds opnieuw willen 'bewijzen' van de achteruitgang: volgens hen is voldoende bekend om nu over te gaan tot maatregelen in plaats van alleen tellen. De monitoringsronde moet nauwkeuriger beeld geven van waar actie het hardst nodig is, maar experten waarschuwen dat méér tellingen alleen niet genoeg zijn om bestuivers te redden.