Aansluitstop in Utrecht is voorbode van stroomperikelen in de rest van het land
In dit artikel:
In grote delen van de provincie Utrecht is een aansluitstop op het elektriciteitsnet afgekondigd: zowel bedrijven als woningen moeten op een wachtlijst voor nieuwe aansluitingen. CDA-staatssecretaris Jo-Annes de Bat maakte dit deze week bekend na overleg met netbeheerders en provinciebestuurders. Sommige delen van het land — onder meer oostelijk Utrecht, Gelderland en de Flevopolder — zijn voorlopig nog niet getroffen omdat aanvullende berekeningen en maatregelen daar ruimte geven, maar landelijke signalen wijzen erop dat Utrecht niet de enige uitzondering blijft.
Per 1 juli veranderen de spelregels voor de toewijzing van zogenoemde restruimte op het net. Tot nu toe hielden netbeheerders een deel van de capaciteit flexibel; voortaan wordt die capaciteit daadwerkelijk verdeeld en komen alle nieuwe aanvragen op een wachtrij. De gemeente Amsterdam dringt er daarom bij bewoners erop aan vóór 1 juli zwaardere aansluitingen aan te vragen, omdat daarna aanvragen automatisch worden gelogd voor onbepaalde tijd. Hoe krap het wordt, verschilt per regio: in Utrecht is er nog ruimte voor circa 35.000 woningen, alles daarboven belandt op de wachtlijst.
Ook in Noord-Brabant tekent zich schaarste af. Netbeheerder Enexis meldde dat in acht Brabantse gemeenten — onder meer delen van Eindhoven, Tilburg en ’s-Hertogenbosch — geen restruimte meer beschikbaar is. De oorzaak verschilt per gebied: in Utrecht speelt vooral beperking op het hoogspanningsnet van TenneT, terwijl in delen van Brabant het middenspanningsnet al te zwaar belast raakt. In het najaar gaan landelijke berekeningen uitwijzen hoeveel restruimte per regio resteert en wie nog kan worden aangesloten.
Snelgroeiende zones zoals het gebied rond ASML in Veldhoven zijn extra kwetsbaar; ook delen van Noord-Holland lopen risico op overbelasting van het hoogspanningsnet, mede door de sterke toename van datacenters. Energie-experts verwachten dat de resterende capaciteit volgend jaar grotendeels op zal zijn, waarna een landelijke aansluitpauze dreigt tenzij het netwerk wordt uitgebreid of anderszins ruimte vrijkomt.
Netbeheerders en beleidsmakers zoeken naar tijdelijke en structurele oplossingen: grootverbruikers worden gestimuleerd (tegen betaling) om op piekmomenten minder af te nemen, er komen lokale opslagoplossingen zoals batterijen en extra generatoren, en er wordt ingezet op tijdsgebonden nettarieven voor huishoudens en kleinere bedrijven. Zulke dynamische tarieven, gepland vanaf 2028, moeten verbruik uit de ochtend- en avondpiek verplaatsen naar daluren; bij de grootste verbruikers leverde dat al een verplaatsing van ongeveer 7 procent op.
Definitieve versterking van het net vergt veel tijd en moeite: de aanleg van nieuwe elektriciteitsstations en bekabeling kost jaren en verloopt traag door vergunningprocedures. Daardoor blijft op veel plekken pas (ruim) na 2030 structurele ruimte beschikbaar. Conclusie van deskundigen: de problemen die nu zichtbaar zijn in Utrecht vormen het begin van een breder, nationaal vraagstuk rond aansluitingen en netcapaciteit.