99 miljoen voor het eigen falen: de IND betaalt zich blauw aan dwangsommen, en PRO en D66 willen nóg een week "nadenken"

In dit artikel:

De IND betaalde volgens antwoorden van asielminister Bart van den Brink (CDA) in de eerste zeven maanden van dit jaar ongeveer 99 miljoen euro aan dwangsommen, omdat asielaanvragen niet binnen de wettelijke termijn werden behandeld. Dat bedrag volgt op 36,8 miljoen euro in 2024 en 79 miljoen euro in 2025. De minister kan nog niet voorspellen hoe hoog het totaal dit jaar uitvalt, omdat dat van meerdere factoren afhangt.

Sinds 2024 stapten volgens het artikel 143.190 mensen naar de rechter vanwege te late beslissingen. In tientallen zaken liep de dwangsom op tot boven de 80.000 euro. De regeling moet de IND aansporen om tijdig te beslissen, maar heeft volgens de Staat van de Uitvoering juist een ontwrichtend effect op zowel de dienst als aanvragers.

De Tweede Kamer nam begin juni een amendement aan dat de rechterlijke dwangsom in vreemdelingenzaken afschaft. Rechters kunnen de IND dan nog steeds een termijn opleggen, maar er staat geen financiële vergoeding meer tegenover. De Eerste Kamer bespreekt dinsdag 13 oktober de bijbehorende wet en novelle. Een meerderheid stemde ermee in om direct na het debat te stemmen, zodat verdere vertraging wordt voorkomen. Tegenstanders wilden extra bedenktijd.

De wetswijziging kent een lange voorgeschiedenis. Het voorstel voor de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring werd in 2015 ingediend, maar bleef jarenlang liggen. Eerdere pogingen om de afschaffing via de Asielnoodmaatregelenwet te regelen, strandden in april in de Eerste Kamer. Daarbij stemden onder meer CDA en SGP tegen, hoewel zij later aandrongen op maatregelen tegen de oplopende dwangsommen.

Critici wijzen erop dat de Raad van State in 2022 een eerdere afschaffing strijdig met Europees recht vond. Ook na een nieuwe goedkeuring verdwijnen de betalingen niet direct: mensen die al vóór de inwerkingtreding naar de rechter stapten, kunnen nog onder de oude regels vallen. De Algemene Rekenkamer waarschuwde daarom dat zonder snelle uitvoering nog jarenlang hoge bedragen verschuldigd kunnen zijn.

De voorgestelde afschaffing lost de achterstanden bij de IND niet op. De bedoeling is wel dat de dienst geen geld meer kwijt is aan dwangsommen en de vrijgekomen middelen en capaciteit gebruikt om openstaande zaken weg te werken. Het artikel benadrukt dat voor een structurele oplossing daarnaast minder instroom en snellere besluitvorming nodig zijn.