96 vuilniszakken met uitwerpselen en 5 Amerikaanse vlaggen: valt de maan nog schoon te maken?
In dit artikel:
Nu de Artemis II-missie op weg is, waarschuwt ruimtevaartingenieur Moriba Jah dat de maan veel zorgvuldiger beschermd moet worden: sinds de eerste menselijke landing (Apollo 11, 1969) ligt er al enorm veel menselijk afval op het maanoppervlak. Uit een inventarisatie blijkt dat er van de Apollo-missies 96 zakken met menselijke afvalstoffen (urine, uitwerpselen, braaksel) zijn achtergelaten; in totaal wordt het door mensen achtergelaten materiaal op de maan geschat op ongeveer 200.000 kilogram. Naast vuilnis zijn dat oude landers, rakettrappen, maanbuggies, gereedschap, camera’s, vlaggen en zelfs kunstwerken; in 2022 sloeg bijvoorbeeld een oude rakettrap op de maan in.
Belangrijke locaties zoals de kraters rond de zuidpool — waar bevroren waterreservoirs sluimeren en mogelijk onbeschadigde overblijfselen van het vroege zonnestelsel bewaren — lopen risico op verontreiniging. Ook de Apollo-landingsplaatsen worden gezien als unieke historische en wetenschappelijke archieven die beschermd zouden moeten worden.
Praktische en juridische drempels maken schoonmaak moeilijk. Het terugbrengen van materiaal naar de Aarde is extreem duur: elke extra kilogram vergt veel brandstof en ruimte in een capsule. Volgens het VN-Ruimteverdrag (1967) blijft materiaal onder verantwoordelijkheid van de lancerende staat en mag niemand zich het maanoppervlak toe-eigenen; dat betekent ook dat een eenzijdige grote schoonmaak juridisch problematisch kan zijn en soms als diefstal geïnterpreteerd wordt. Ruimtevaartrecht-expert Sarah Moens wijst erop dat regels wel bepalen wie aansprakelijk is, maar niet verplichten om afval op te ruimen.
Er is wel groeiende aandacht en enkele initiatieven. NASA heeft de competitie Lunar Recycle uitgeschreven (3 miljoen dollar prijzengeld) om studenten en teams oplossingen voor recyclage op de maan te laten ontwerpen. Er bestaan precedenten: afval van ruimtestations is soms naar de Aarde teruggebracht of gecontroleerd verbrand in de atmosfeer. De Artemis-akkoorden — door 61 landen ondertekend, waaronder België — erkennen expliciet de waarde van historische maansites en bieden al enige bescherming. Binnen de VN lopen discussies over aanvullende regels; voorstellen variëren van verplichte milieu-effectrapportages (vergelijkbaar met Antarctica) tot meer specifieke kaders voor exploitatie en bescherming. Maar consensus is moeilijk: de maan wordt niet als biotoop gezien en commerciële activiteiten zijn niet per se verboden, waardoor het juridische landschap complex blijft.
Kortom: met nieuwe bemande en commerciële maanmissies groeit de roep om internationale afspraken en technische oplossingen om zowel wetenschappelijk waardevolle plekken als erfgoed op de maan te bewaren.