800 jaar Sint-Franciscus: van klassieke heilige tot radicale rebel en ontspuller

In dit artikel:

Acht eeuwen na zijn dood blijft Franciscus van Assisi een belangrijke inspiratiebron in de cultuur van de Lage Landen. Dat blijkt uit het boek ‘Menheer armoe. Sint-Franciscus in de Lage Landen van Maerlant tot heden’, samengesteld door Kevin Absillis van de Universiteit Antwerpen. Verschillende auteurs tonen daarin hoe schrijvers, kunstenaars en musici de heilige telkens opnieuw interpreteerden.

Al tussen 1276 en 1282 vertaalde Jacob van Maerlant een Latijnse biografie van Franciscus. Hij voelde zich verwant met diens radicale afwijzing van rijkdom en hebzucht. Ook in de twintigste en eenentwintigste eeuw bleef Franciscus creatieve geesten boeien. In het Letterenhuis werd onlangs een ongepubliceerd handschrift van Louis Paul Boon ontdekt, vermoedelijk bedoeld als begin van een roman. Daarin speelt een goedwillende buitenstaander, ‘Franciskus’, een rol die opvallend vaak blootsvoets rondloopt. Volgens Absillis is het bijzonder dat Boon zich door een heilige liet fascineren.

Franciscus kreeg door de eeuwen heen uiteenlopende betekenissen. Extreemrechtse figuren zoals Mussolini en de Vlaamse collaborateur Ward Hermans vereerden hem, terwijl activisten in hem een tegenstander van een onderdrukkende vaderfiguur zagen. Vanaf de moderne biografie van Paul Sabatier, eind negentiende eeuw, werd Franciscus bovendien steeds vaker voorgesteld als hervormer en rebel, los van de katholieke traditie. In de tegencultuur van de jaren zestig groeide hij uit tot een ‘groene’ heilige die soberheid, verzet tegen autoriteit en zorg voor de natuur belichaamde.

Zijn veelzijdige levensverhaal maakt hem volgens Absillis uitzonderlijk inzetbaar: hij kan worden gezien als dierenvriend, pacifist, ecologist, hervormer of voorstander van een eenvoudig leven. Verhalen over onder meer de wolf, zijn prediking voor vogels, zijn conflict met zijn vader en de stichting van zijn kloosterorde bieden daarvoor telkens nieuwe aanknopingspunten. Ook componisten en zangers, onder wie Edgar Tinel, Angelo Branduardi en Rosalía, lieten zich door hem inspireren. Zo blijft Franciscus, van Maerlant tot Boon en hedendaagse muziek, steeds een andere gedaante aannemen.