779 boeren zijn inmiddels uitgekocht, maar daarmee zijn de stikstofdoelen nog lang niet behaald
In dit artikel:
Een jaar nadat de vrijwillige stikstofuitkoopregeling voor boeren sloot, trekken Follow the Money, NRC en Omroep Gelderland een gemengde conclusie: veel stallen liggen leeg, maar de daadwerkelijke vermindering van dieren en de stikstofwinst blijven beperkt. Van de 988 aanmeldingen staat bij 779 boeren de stal inmiddels leeg; een jaar eerder waren dat er nog maar 150. Tegelijkertijd hebben al zo’n 450 deelnemers zich teruggetrokken en kan dat aantal met ongeveer 200 verder oplopen.
Onderzoek van de media, mede op basis van informatie van het ministerie van Landbouw en de RVO en aanvullende koppelingen met provinciale vergunningen, laat zien dat van ten minste 188 uitgekochte bedrijven bekend is hoeveel dieren ze hielden: gezamenlijk zo’n 1,6 miljoen dieren (waaronder circa 1,2 miljoen kippen, 279.000 varkens en 36.000 koeien). Dat klinkt hoog, maar het is minder dan 1,5% van de totale Nederlandse veestapel van ongeveer 118 miljoen dieren. Bovendien gaat het vooral om pluimvee; rundveehouderij — juist de sector die relatief veel stikstof uitstoot — is minder aangedaan door de regeling.
De regeling, onderdeel van het kabinet-Rutte IV en gebaseerd op het advies van Johan Remkes (oktober 2022) om binnen een jaar honderden grote ‘piekbelasters’ uit te kopen, liep veel vertraging op. Waar aanvankelijk werd gerekend op een aanzienlijke bijdrage aan de benodigde stikstofreductie (het ministerie noemde in 2024 een verwachte 10%), is die verwachting sindsdien gedaald door afhakers en uitvoeringproblemen. De regeling stond open voor ongeveer 3.000 boeren; of de bijna 1.000 deelnemers tot de grootste uitstoters behoren, is onzeker.
Financieel leidde de trage uitvoering tot opschuivingen: voorbereide budgetten voor 2024 en 2025 zijn doorgeschoven naar latere jaren; in mei 2025 waren er voorschotten van ongeveer €76 miljoen uitgekeerd, maar minstens €17 miljoen kwam terug door afmeldingen. Uiteindelijk werd in 2025 circa €299 miljoen minder uitgegeven dan oorspronkelijk begroot.
Boeren die wel willen stoppen klagen vooral over de rompslomp bij herbestemming van grond. Zij ervaren dat samenwerking tussen RVO, provincies en gemeenten belemmerend werkt: vergunningintrekkingen, aanvullende informatieverzoeken en onduidelijke plannen voor nieuw grondgebruik vertragen afronding en uitbetaling. Provincies wijzen er op dat veel initiatiefnemers nog geen concrete plannen of gemeentelijke goedkeuring hebben, waardoor procedures niet versneld kunnen worden.
Kortom: de regeling heeft geleid tot leegstand van veel stallen, maar door afhakers, administratieve vertragingen en het relatief grote aandeel pluimvee onder de gesaneerde bedrijven blijft de impact op de stikstofdepositie achter bij de opzet. De uitkomst roept vragen op over effectiviteit en snelheid van dit instrument binnen het bredere stikstofbeleid.