68 Tweede Kamerleden maakten hun debatteksten met AI. 'Dit raakt de kern van onze democratie'

In dit artikel:

Onderzoek van Investico en De Groene Amsterdammer laat zien dat kunstmatige intelligentie diep is doorgedrongen in de Tweede Kamer. In het afgelopen jaar gebruikten 68 Kamerleden een chatbot bij het schrijven van een debatbijdrage. In ruim 60 procent van alle Kamerdebatten sinds januari sprak ten minste één Kamerlid een tekst uit die grotendeels door AI was gegenereerd.

De onderzoekers verzamelden de voorbereide en uitgesproken bijdragen van Kamerleden bij plenaire debatten en commissievergaderingen. Interrupties, moties en procedurele bijdragen bleven buiten beschouwing. De teksten werden onderzocht met de AI-scanner Pangram. Alleen bijdragen die volgens de scanner voor meer dan de helft met AI waren geschreven, telden mee. Vanwege de kleine kans op fout-positieven publiceren de onderzoekers alleen de namen van 47 Kamerleden die AI meer dan één keer gebruikten.

Het gebruik komt voor bij vrijwel alle politieke stromingen, hoewel rechtse fracties relatief vaak op chatbots terugvallen. Alleen bij de SP, Partij voor de Dieren en Volt werden geen AI-teksten gevonden. De BBB springt eruit: ruim 30 procent van de onderzochte BBB-bijdragen kwam grotendeels uit ChatGPT of Claude. Fractievoorzitter Henk Vermeer gebruikte AI in 22 van zijn 58 debatten. Ook Kamerleden van de PVV, VVD, D66, CDA en andere partijen staan hoog op de lijst. Tegelijk zijn de verschillen binnen fracties groot: prominente politici als Geert Wilders, Dion Graus, Martin Bosma en CDA-leider Henri Bontenbal werden niet op AI-gebruik betrapt.

Vooral minder bekende en relatief nieuwe Kamerleden gebruiken chatbots, meestal in technische of minder prominente debatten. In grote debatten, zoals de Algemene Politieke Beschouwingen en het formatiedebat, werd nauwelijks AI-gebruik vastgesteld. Voormalig Kamerlid Esmah Lahlah gebruikte de technologie echter bij vier van de vijf debatten waaraan ze deelnam. Ze zei dat AI hielp om verhalen uit werkbezoeken binnen een korte spreektijd te structureren. D66’er Dion Huidekooper gebruikte een chatbot zelfs bij zijn maidenspeech, die onder meer over zijn jeugd in Twente ging.

Veel Kamerleden benadrukken dat zij AI alleen als hulpmiddel inzetten. Ze laten teksten inkorten, zinnen verbeteren, spelling controleren of ingewikkelde informatie begrijpelijker formuleren. René Claassen van Groep Markuszower gebruikte AI in 17 van zijn 33 debatten. Volgens hem schrijft hij eerst zelf een oorspronkelijke tekst en gebruikt hij de chatbot daarna om zijn ideeën te testen of de formulering te verbeteren. VVD’er Wendy van Eijk zei eveneens dat ze alle dossiers zelf leest, maar AI soms inzet om te lange teksten in te korten.

Toch blijkt uit de analyse dat AI soms verder gaat dan redactie of spelling. Van Eijk schrok toen ze hoorde dat een bijdrage over toeslagenouders volgens Pangram vrijwel volledig door AI was geformuleerd. CDA’er Harmen Krul zei AI vooral te gebruiken om argumenten puntiger te maken, maar vreesde dat het beeld zou ontstaan dat zijn toespraken volledig uit ChatGPT rollen. FvD’er Peter van Duijvenvoorde noemde zijn eerdere gebruik uiteindelijk “gênant en eerloos”. Nadat hij zijn eigen tekst teruglas, herkende hij de generieke woordkeuze niet meer en besloot hij ermee te stoppen.

Een opvallend voorbeeld ontstond tijdens een commissiedebat over de cyberstrategie van Defensie. Vier van de zes Kamerleden spraken daar bijdragen uit die grotendeels door AI waren geschreven. De teksten hadden vergelijkbare ritmes, veel vaste tegenstellingen en weinig echte uitwisseling. VVD’er Silvio Erkens, die zijn bijdrage zelf had geschreven, vond het vervreemdend dat hij mogelijk met AI-teksten had gedebatteerd terwijl het onderwerp juist kunstmatige intelligentie was.

Volgens taalkundigen verandert AI niet alleen de vorm, maar ook de inhoudelijke kwaliteit van het politieke debat. AI-teksten bevatten veel meer drieslagen, zoals “robuust, slagvaardig en onafhankelijk”, en vaker constructies van het type “niet dit, maar dat”. Ook gebruiken ze veel verbindingswoorden als “daarom”, “juist”, “daadwerkelijk” en “tegelijkertijd”. Hoogleraar taaltechnologie Suzan Verberne noemt de teksten daardoor “overgestructureerd”: ze zijn vloeiend en symmetrisch, maar bevatten geregeld weinig concrete boodschap. Menselijke bijdragen hebben vaker aarzelingen en alledaagse woorden als “nou”, “eigenlijk” en “natuurlijk”.

Dat roept de vraag op of AI nog slechts een hulpmiddel is. Volgens universitair docent Tom Dobber raakt het uitbesteden van de formulering de kern van de democratie: Kamerleden horen vanuit hun eigen overtuigingen te spreken. Hoogleraar Marc van Oostendorp vraagt zich af wat het parlement eraan heeft als volksvertegenwoordigers teksten van een machine voorlezen. Volt-leider Laurens Dassen waarschuwt dat politici door AI een belangrijk deel van hun kritische denkproces kunnen verliezen. Ook de keuze welke argumenten en informatie worden weggelaten, is volgens hem politiek en mag niet zomaar aan een technologiebedrijf worden overgelaten.

Dassen heeft daarom binnen zijn fractie afgesproken AI niet meer te gebruiken voor debatbijdragen, Kamervragen of zelfs samenvattingen van Kamerbrieven. Uit een rondgang langs alle zeventien fracties blijkt dat slechts zes partijen formele afspraken hebben: Pro, D66, SP, Partij voor de Dieren, 50Plus en Volt. Bij het CDA wordt nog aan richtlijnen gewerkt.

CDA-leider Bontenbal ziet AI wel als mogelijk hulpmiddel voor onderzoek of spelling, maar niet voor het bedenken of formuleren van politieke ideeën. Hij waarschuwt voor “verplatting” en voor een parlement dat steeds uniformer gaat klinken. Zijn zorg sluit aan bij paus Leo XIV, die in een encycliek waarschuwde dat niet censuur maar uniformiteit het grootste gevaar van AI kan zijn. Volgens Bontenbal moeten politici de regie houden over technologie, omdat authentieke, soms imperfecte menselijke taal onderdeel is van hun volksvertegenwoordigende rol.