67.000 jaar oude handafdruk in Indonesië blijkt oudste rotskunst ter wereld

In dit artikel:

Archeologen hebben op het Indonesische schiereiland Sulawesi de tot nu toe oudst bekende rotskunst ontdekt: een handstencil in de Liang Metanduno-grot op het eiland Muna. Een dun kalklaagje dat bovenop de okerkleurige afdruk zit, werd met een zeer precieze lasertechniek gedateerd op tussen ongeveer 67.800 en 75.400 jaar; de onderzoekers concluderen dat de afdruk minstens 67.800 jaar oud is. Daarmee is deze handafdruk minstens circa 1.100 jaar ouder dan een vergelijkbare handtekening in Spanje die eerder als oudste werd gezien.

Het gaat om stencilkunst: men plaatste de hand tegen de rotswand en bracht pigment aan, waardoor de negatieve afdruk bleef. De vingers van de afdruk zijn wat verlengd en spits toelopend; vergelijkbare exemplaren komen elders in dezelfde grot voor. De vondst is gepubliceerd in Nature en krijgt veel aandacht omdat rotskunst wordt gezien als een teken van symbolisch denken en abstracte communicatie.

De ontdekking werpt nieuw licht op menselijke verspreiding. Als de tekening door Homo sapiens is gemaakt, suggereert dat dat moderne mensen veel vroeger in Zuidoost-Azië aanwezig waren dan klassieke migratiemodellen aangeven (die vaak uitgaan van een uittocht via de Levant 80.000–60.000 jaar geleden en pas 40.000 jaar later uitbreiding naar Europa en zuidelijk Australië). Sommige archeologen, zoals professor Hans Vandendriessche, benadrukken dat dit de veronderstelling dat alleen Europese bevolkingsgroepen vroege rotskunst maakten op zijn kop zet. Eerdere vondsten op Sulawesi — onder andere een 50.000 jaar oude tekening van een varken — veranderden al eerder het perspectief op het ontstaan van vroegtijdige kunst buiten Europa.

Niet alle deskundigen zijn echter overtuigd dat de makers zonder meer Homo sapiens waren. Wil Roebroeks van de Universiteit Leiden waarschuwt dat de toewijzing aan onze soort niet probleemloos is en dat bewijzen voor de aanwezigheid van sapiens in die regio in die periode nog omstreden blijven. De discussie over wie precies zulke kunst maakte en wanneer blijft dus open en complex.

Tot slot blijft de betekenis van handstencils onzeker: ze komen wereldwijd voor en werden eerder gezien als ritueel of symbolisch, maar recent onderzoek suggereert ook dat ze communicatieve functies hebben kunnen vervullen. De Indonesische vondst vergroot de bewijsvoering dat vroege menselijke gemeenschappen buiten Europa al vroeg complex symbolisch gedrag ontwikkelden.